DEVLET YÖNETİMİ
1-Beylik Dönemi:.Osmanlı ailesinin reisi devleti yönetir.Türk gelenekleri ve İslam kuralları baz alınır.
2-Devlet Anlayışı:Kurumlaşma ve sınırların genişlemesiyle belirir.Padişah Osmanlı oğullardan biri.
-Padişahlık:Allah tarafından Osmanlı ailesine tanınmış bir hak, halk da Allahın kutsal emaneti.Hükümdar adaletli, yönetilenler itaatkar olmalı. Fethedilen tüm toprak padişahın. Padişah sınırsız kural koyabilir. Kuralları fermanlarla iletilir. Halifelik ünvanı 19. yy'a kadar siyasi amaçla kullanılmaz.
-Veraset sistemi: Oğullardan kimin tahta geçeceğini ümera ya da ulema gibi devlet ileri gelenleri belirler. I. Murad itibariyle "sancak sistemi" gelişir ve şehzadeler lala'larından devlet yönetimini öğrenir,halkla kaynaşır. II. Mehmed kanunnamesinde sistemi yasallaştırır. I. Ahmed'in ekber ve erşed Veraset Yasası'na kadar devam eder uygulama. Sonra hükümdarlık hem padişah oğullarının hem de kardeşlerin hakkı olur.
-Şehzadeler:I. Ahmed'e kadar sancak sistemi, sonra da kafes sistemiyle eğitilirler.
-Kadın: Yönetimde söz hakkı yok.Şehzade küçük yaşta tahta geçmişse "Haseki sultan" ona yardım eder.
3)Merkez Teşkilatı:Ordu padişaha bağlı. Bursa,Edirne,İstanbul'daki saraylar yönetim merkezi.
-Saray:Devlet merkezi. Enderun 'da (iç saray) padişah özel hayatını geçirir, "oda" denilen kısmında devşirmeler vb. eğitim görür. Birun (dış saray)'da da devlet işleri görüşülür ve taşra örgütleri bulunur.
-Divan Türleri:Divan toplantı demek.
1)Galebe divanı: Elçilerin kabul edildiği ya da Yeniçeri maaşlarının dağıtıldığı divan.
2)Sadrazam divanı (İkindi divanı):Divanda sadrazam ön plana çıkınca Divan-ı Hümayun'un yerini alır.
3)Ayak Divanı:Kapıkulu askerlerinin veya halkın padişah huzuruna çıktığı divan.
4)Divan-ı Hümayun:En üst yönetim ve mahkeme birimi.Reayanın şikayetleri tartışılır.Orhan Bey zamanında kurulur, II. Mahmud zamanında Nazırlar Heyeti onun yerini alır. II. Mehmed döneminden itibaren Vezir-i Azam başkanlık eder. Divan üyeleri seyfiye (asker), ilmiye, kalemiye sınıfındandır. Divan sadrazam konağında da toplanabilir. Padişah Divan kararlarına uymak zorunda değil; mutlak egemenliği kısıtlanamaz.
*Vezir-i Azam: Padişahtan sonra en yetkili kişi.Padişah mührü taşır.Büyük devlet memurlarını göreve atar veya görevden alır. Serdar-ı Ekrem ünvanıyla orduları komuta eder. Sadrazamın Divanı topladığı yere Paşakapısı (Bab-ı Ali) denir. Sefere çıkınca ona vekillik edene "Sedaret Kaymakamı" denir.
*Vezirler:İlk Orhan Bey zamanında kurulur (Divan da onun döneminde). I. Murad'da Vezir-i Azamlık oluşur.II. Mehmed itibariyle devşirmelerden seçilir. Vezir-i azama bağlı çalışır.
*Kazasker:İlmiye sınıfından.Eğitim ve vakıf işlerinden sorumlu.Büyük davalara bakar.Kadı ve müderrisleri atar.Rumeli ve Anadolu Kazaskerliği var.Rumeli başkazaskerlik.
*Defterdar:Ekonomiden sorumlu en yüksek makam.Bütçe hazırlar.Vergi toplar.Rumeli büyük rütbede.
*Nişancı:Kalemiye sınıfından.Belgelere tuğra çeker.Toprak kayıtları tutar ve hizmet karşılığı görevlilere dağıtır. En büyük yardımcısı Reis-ül Küttap. 17. yy itibariyle bu makam dış işlerine bakacak.
*Kaptan-ı Derya:Kanuni döneminde Divan üyesi olur.Seyfiyeden. Donanma ve denizcilikten sorumlu.
*Şeyhü-l İslam:Fetva verir.Sadrazama denk.Divanda oy kullanmaz.Halifelik ile önemi artar.
*Yeniçeri Ağası:Sırf vezir olanı Divan'da olabilir.Seyfiye sınıfından.
MEMLEKET (TAŞRA) YÖNETİMİ
-Merkeze bağlı eyaletler(I. Murad, I. Bayezid ve II. Mehmed zamanında). Eyalet başında beyleberbeyi var (Eyalet Ordusu'nun komutanı).Ttımar sistemi uygulanır.
-Kanuni, eyalet sistemi oluşturur ve vergiler iltizam sistemine göre toplanır (belli kişiler vergi toplar-mültezim) Dirlik Sistemi uygulanmaz. Valiler geniş yetkilere sahiptir.Subaşı kamu düzeninin sağlanmasından sorumlu.
-Kadı: adaleti sağlar. merkez emirlerini halka ulaştırır. Dava inceler.Şikayetleri Divan'a iletir.Noterlik yapar.
-Köylerdeki mahalli örgütlenmelerin başında imam vardır ve imamı cemaati seçer.
-İstanbul'da farklı yönetim var.Güvenlikten Yeniçeri ağası,belediye işlerinden "Şehir Emini",din işlerinden "Taht müftüsü",davalardan "Taht kadısı" sorumlu.
-Taşrada yapılan değişiklikler: Eyalet ve sancaklar arpa usulü ile yüksek dereceli görevlilere dağıtılır.Bunlar sonradan yerlerine vekil atar (mütesellim:eşraf/ayan)Ayanlar, iltizam usulüyle mültezimlik yapar,güçlenir.
-Tanzimat ile iltizamın yerini kaza yönetimi alır ve Kaza Müdürü atanır.İl Genel Meclisleri kurulur.Halk yerel seçimlerde il yönetimine katılır. Gayrımüslimler bu hakkı Islahat Fermanı ile alır.
TOPRAK YÖNETİMİ: Düzenli toprak sistemi (ikta sistemi). Miri, mülk, vakıf arazi.
-Miri arazi: Mülkiyet devletin, kullanım hakkı köylünün,mirasla bırakılabilir. Çift hane sistemi, çift-resmi (vergisi). Dirlik (devlet görevlisi ve askere maaş yerine verilen toprak, cebelü askeri yetiştirir) arazi has (padişah, divan üyeleri,beylerbeyi ve sancakbeyinin geliri), zeamet (defterdar, subaşı, kadı vb. toprakları) ve tımar diye 3'e ayrılır. Ocaklık arazi kale muhafızları ve tersane giderlerin, yurtluk arazi sınırlardaki askerlere, paşmaklık arazi padişah eşleri ve kızlarına, mukataa arazi de devlet hazinesine ayrılır.
-Mülk arazi:mülkiyeti şahısların. Müslümanın öşür, gavurun haraç arazi.Satılır, miras bırakılır, vakfedilebilir.
-Vakıf arazi:hastane,medrese,çeşme,imarethane vb. sosyal hizmetler için.
ORDU:Orhan Bey ilk düzenli orduyu kurar.I. Murad önce devşirmelerden "Kapıkulu Ocakları"nı kurar.
-Kapıkulu Ocakları :Devşirme Sistemi.Zeki olanlar enderuna gider, diğerleri Acemi Oğlanlar ocağına ayrılır
1)Kapıkulu Piyadeleri: Acemi Ocağı (bazıları saray hizmetlisi diye Bostancı Ocağı'na, diğerleri Yeniçeri Ocağı'na).Yeniçeri Ocağı barışta sarayı korur.Ulufe, cülus, sefer bahşişi alırlar. Emekliliğe kadar evlenemez, askerlik dışı bir işle uğraşamaz. Cebeciler savaş malzemesinden, humbaracılar büyük topların dökülmesinden, lağımcılar kanal ve siper açılımından, sakalar su ihtiyacından sorumlu. Topçu ve top arabacıları da var.
2)Kapıkulu Süvarileri:I. Murad kurar. 17. yy'da bozulmalar olur ve İstanbul İsyanları çıkarır.Bu dönemde çiftçilik ve ticaretle de uğraşırlar;eğitimden uzaklaşırlar. İşlevsizleşince II. Mahmud ocağı kaldırır.
-Eyalet Askerleri: Tımar sistemiyle oluşan Türk askerler. Barışta üreticidir.sistem bozulunca önemsizleşir.
3)Yardımcı kuvvetler:Azaplar, Akıncılar, Deliler, Gönüllüler, Beşliler
DENİZ KUVVETLERİ-DONANMA
-İlk donanma Karesi Beyliği'nin. I. Bayezid tershane açar. II. Mehmed güçlü donanması Kırım ile Otranto Seferi'nde bu kullanılır. II. Bayezid'de de donanma iyi (Barbaros Hayrettin Paşa ve Cezayir Beylerbeyi). Kanuni döneminde tavan yapar (Preveze). İnebahtı'nda Venedik donanmayı yaksa da yeni donanma yapılır.
-Deniz askerleri=Levend, donanma komutanı=Kaptan-ı Derya
HUKUK
1-Şer-i:Medeni ve ticari hayatlarla ilgili davalara bakar. Şer-i Hukuk kuralları (ör:fetva). Kadı bakar.
2-Örf-i:Töre, gelenek, Türk devlet sistemi ile ilgili davalar.Ferman,kanunname,berat,divan kararları...
EKONOMİ:Tarım temel kaynak. Konar-göçerlerin en önemli geçim kaynağı küçükbaş hayvancılık.
SANAYİ:Dokumacılık, deri işlemeciliği, demir ve bakır işlemeciliği, boyacılık. Esnaf ve lonca önemli.
TİCARET:Mal taşımacılığı yaygın. Azınlıklar daha çok uğraşır.
BANKACILIK: İlk enflasyon=16.yy.İlk banka=Bank-ı Dersaadet(Kırım Savaşı öncesi iflas).
BORÇLAR:İç borç(ilk kez Galata Bankerlerinden),dış borçlar (Kırım Savaşı ile başlar.Düyun-u Umumiye)
MALİYE:İl maliye örgütü(I. Murad-ilk defterdar).Gelir devlet hazinesinde toplanır.
GELİR KAYNAKLARI: Vergiler ana kaynak.
1)Şer-i vergiler: Öşür (peşin alınırsa aşar), haraç (gayrimüslimlerden), cizye (askere gitmeyen gavurdan)
2)Örf-i vergiler:Padişah emriyle alınır.Ağnam (küçükbaş hayvancılarından), Avarız (hane başına), bennak (evlilik vergisi), Mücerred (bekarlık vergisi), Baç (çarşı pazardan alınan), Çiftresmi, ispenç (gayrimüslimlerden alınan arazi vergisi), çiftbozan (toprak 1 yıl boş durursa), derbent resmi (yol köprü geçişi)
3)Diğer:Savaş ganimetlerinin %20'si, gümrük vergileri, bağlı hükümetlerden alınan vergi ve hediyeler
TOPLUM YAPISI:Asker dışında vergi verenler=reaya .Şehir halkı=asker, tüccar, esnaf.Eyaletlerde beylerbeyi en üst kademe. Şehir içi ticaret=esnaf, şehirler arası ticaret=tüccar.
-Toplumun köyden kente veya bölgeden bölgeye göçüne yatay hareketlilik denir
-Sınıflar arası geçişe dikey geçiş denir. Üst makama hizmet karşılığında geçilebilir.
EĞİTİM KURUMLARI:
1)Enderun:Saray okulu. II. Murad ilk açan.Tam kuruluş II. Mehmed. Komutan, yönetici, sanatkar yetişir. Önceleri devşirmelere, sonra Müslümanlara da çalışır. Sadrazam ve vezirler burada yetişir.
2)Medrese:Temel eğitim kurumu.Ulema sınıfı yetişir. İlk öğretim kurumları mahalle mektepleri ya da Sıbyan Mektepler iken, medrese orta öğretim düzeyindedir ve eğitimi müderrisler verir. Öğretim parasız,fakirlere vakıf yardımı yapılır. Sahn-ı Saman Medresesi, çağın en ileri eğitimini verir.
3)Askeri eğitim kurumları:Kapıkulu Ocağı, Acemi Oğlanlar Ocağı,teknik askeri okullar. I. Mahmud'da lise düzeyinde batı eğitimi veren askeri okul da açılır.
4)Dini eğitim kurumları:Camii, tekke, zaviye. Ahilik aynı zamanda meslek eğitimi de öğretir.
5)Azınlık ve yabancı okullar: En çok Fransa'nın.
KÜLTÜR VE SANAT
1)Kültür yapısı:İslam hukuku ve Türk geleneği. Fethedilen yerleri Türkleştirmek için camii, han, hamam
2)Bilim ve Teknoloji:İznik Medresesi ilk. Sahn-ı Saman(Ali Kuşçu),Sahn-ı Süleymaniye(Piri Reis)
3)Dil ve Edebiyat:Arap alfabesi.Yazışma dili bazen Türkçe, din ve bilim dili Arapça, edebi dili Farsçadır.
4)Güzel Sanatlar:Minyatür, Çini, Hat sanatı, resim sanatı (Tanzimat ile başlar), Mimari
22 Ocak 2012 Pazar
OSMANLI TARİHİ YÜKSELME DÖNEM (1453-1579)
II. MEHMED (FATİH):
-Dünya tarihinin en seçkin liderlerinden.Askeri deha, hoşgörülü bir aydın, entelektüel,şair
-Tahta çıkınca kardeşi Ahmed'i boğdurtur. Kanunname çıkarır ve kardeş katlini yasallaştırır. (Mutlak otorite)
-Döneminde artık Divan'a sadrazamlar başkanlık yapar.
-Osmanlı mimari üslubu gelişir.
-İlk altın para basılır.
-Karamanoğulları'na sefer, beylikle barış antlaşması.
-İstanbul'un fethi:
*Nedenler:
1-Dini: İslam dünyasında saygınlık istiyor.
2-Siyasi: Bizans OD'nin toprak bütünlüğünü ve ulaşımını önlüyor. Yerinde rahat durmuyor (Habire Haçlılardan OD'ye karşı yardım istiyor, Beyliklerle işbirliği yapıyor, OD iç işlerine karışıyor). Balkan ve Anadolu fetihlerinde de güvenlik için önemli.
3-Ekonomik: Karadeniz ticareti
*OD fetih hazırlıkları: Rumeli Hisarı, donanma, yedek kuvvetler, çağın en büyük kuşatma topları (şahi), beylikleri kendisine bağlar(olası işbirliğine karşı),Vize ve Silivri kaleleri alınır.
*Bizans savunma hazırlıkları: Papa ve Haçlılardan yardım(Papa da karşılığında katolik ve ortadoks kiliselerinin birleşmesini ister, Konstantin tamam der, halk demez), Venedik ve halktan askeri yardım, grejuva,sur onarımı, Haliç'in zincirle kapatılması
*Dünya için sonuçlar: Yeniçağ. Bizanslı bilim adamları İtalya'ya göçüp Rönesans'ı başlatır. Topların gücü anlaşılınca feodalite yalan olur. Karadeniz ticaret yollarında denetim sağlandığından Avrupalılar Coğrafi Keşiflerden medet umar.
*OD için sonuçları: Toprak bütünlüğü. Yükselme devri başlar. Karadeniz ticaretinde denetim. Stratejik önem. Anadolu ve Balkan etkinlikleri kolaylar.
*Fatih bu fetihten sonra n'apar? Devşirme kökenlileri vezirliğe alır (olası Türk aristokrasisini önler ve Türk-Devşirme çatışmasını tetikler). Din ve mezhep özgürlüğü tanır halka(Ermenilere patrikhane, yahudilere hahambaşılık). Topkapı Sarayı inşa edilir ve Enderun açılır. Ticari canlılık için Kapalı Çarşı ve Mısır Çarşısı yapılır. Sahn-ı saman medresesi açılır.
.Ortadoks kilisesi varlığını sürdürünce: Hristiyan birliği kurulamaz. Katoliklere karşı Ortadoks desteği alınır. Balkan fetihleri kolaylaşır. İstanbul Türkleşir.
-Anadolu: İşte gördüğünü alıyor Fatih. Trabzon Rum İmparatorluğuna son verip D Karadeniz egemenliğini de sağlıyor. Anadolu tamamen Türkleşiyor. He bir de Akkoyunlılar (D anadolu, İran, Azerbaycan sahibi)'ı da yeniyor Otlukbeli Savaşı'nda ve D Anadolu'nun büyük kısmı Fatih'e geçiyor.
-Batı: Belgrad dışı Sırbistan, Mora, Eflak-Boğdan, Bosna Hersek (Müslümanlaşan Bosnalılar=Boşnak), Arnavutluk
-OD-Venedik Savaşı: İstanbul alınıp Venedik'in ticari kolaylığı bitince Venedik coşar. Sonra da OD'nin barış teklifine muhtaç kalır. OD'nin tüm koşullarını kabul eder ama kendisi de büyük ayrıcalıklar elde eder (İstanbul'da sürekli elçi -balyos- vb). OD tarihinin ilk büyük ayrıcalığı bu dönemde verilir.
-Deniz seferleri:
1-Kırım: Karadeniz Türk Gölü olur. İmtiyazlı bir eyalet konumuna gelir Kırım. İpek Yolu limanlarında tam denetim. Cenevizliler Karadeniz'den çıkarılır.
2-Rodos: başarısız
3-İtalya Seferi: Tam alınacakken Fatih ölür olmaz.
4-Ege Adaları
II. BAYEZİD
İç olay: Cem Sultan.
-Karamaniler Cem'i, Devşirmeliler Bayezid'i destekler. Cem Bayezid hükümdarlığını tanımaz,Bursa'da hükümdarlığını ilan eder. Bayezid onu Nevşehir'de yenince ikili yönetim sistemini teklif eden Cem'i Bayezid reddeder. Cem de önce Karamanlılara sonra Mısır'a sonra Rodos'a sonra Fransa'ya en son da Papa'ya sığınır, Papa'da ölür. (İç olay dış olaya dönüşüyor Cem'in sığınmaları sağ olsun)
-Cem Olayı + Bayezid'in pasif kişiliği= Yükselme dönemi içinde duraklama dönemi
-Türk-Devşirme çatışması iyice kızışır bu olayla.
-Karamanoğullarına son verilir ve Memlüklerle ilk savaş yapılır.
-İspanya'dan kaçan Yahudiler OD'ye sığınır.
Dış olaylar:
1-OD-Memlük Savaşı: Fatih'in Doğu'da güçlenmesiyle başlayan gerginlikler, Cem Sultan olayı vb. gelişmelerle savaşa dönüşür. Üstünlük sağlanamaz. OD bazı gelirlerini Hicaz Emirliğine bırakır.
2-OD-Venedik Savaşı: Denizlerde üstünlük mücadelesi. Mora fethi tamamlanır.
3-OD-İran: Şah İsmail bu sırada İran'da Safevi Devleti (Şii) kurar ve Anadolu çalışmalarına başlar. Şiilik mezhebinden olanları OD'ye karşı kışkırtır; Şahkulu İsyanı çıkar ve güçlükle bastırılır.
4-Boğdan: imtiyazlıydı. Yıllık vergilerini ödemeyince Boğdan fethi tamamlanır, Kırım'ın Avrupa'yla bağı kopar.
-Şehzade Selim, babişinin pasif politikasına dayanamazi isyan eder ve Yeniçeri desteğiyle tahta geçer.
I. SELİM (YAVUZ): Doğu politiası izler (Memlük ve Safevi tehlikesine karşı). Kardeşlerini öldürür.
-İran Seferi ve Çaldıran Savaşı: Şah İsmail Anadolu halkını kışkırtır ve Selim'in yeğenlerini himaye eder. Bu yüzden İran seferiyle D Anadolu alınır. Ama Safevi Devleti yıkılamadığından Şii sorunu geçici olarak çözümlenir.
-Turnadağ Savaşı: Dulkadiroğulları yıkılır. Anadolu Türk Birliği kesin olarak sağlanır. Şimdi Selim'in gözü İslam birliğinde.
-Mısır Seferi (Mercidabık ve Ridaniye Savaşları): İslam birliği, Hicaz su yolları meselesi, Memlüklerin iç işlerine karışması ve Safevilerle işbirliği kurması.
*Memlükler ykılır. Kutsal emanetler Selim'e yollanır. Hazine zenginleşir. Kıbrıs Adası için Venediklilerin Memlüklere verdiği yıllık vergi OD'ye verilir.
*Hicaz OD egemenliğine girer. Halifelik de Selim'e geçer. Teokratik yapı oluşur. Şeyh-ül İslam Divan'ın doğal üyesi olur.
*Baharat Yolu'na egemen olunur. ama önceden Portekizliler Ümit Burnu'ndan Hindistan'a ulaştığından işe yaramaz.
-Celali İsyanları: Dini ayaklanma.Duraklama Dönemi'nde Anadolu'da çıkan tüm ayaklanmalara bu isim verilir.
I. SÜLEYMAN (KANUNİ):Rakipsiz. Her bakımdan en parlak devir. Batı ağırlıklı siyaset.Mimar Sinan!
-İç isyanlar: Gazali İsyani, Ahmed Paşa İsyanı, Kalenderoğlu İsyanı, Baba Zünnun İsyanı
-Batı: Avrupa'nın en güçlü soyu Hapsburglar(Papa destekler, Avus, Alman ülkesi, Macaristan ve İspanya'ya egemen). Fransa da Alman-Avus ittifakına karşı mücadelede.
*OD-Macar İlişkileri: Belgrad fethi (Orta Avrupa-Macaristan yolu açılır), Mohaç Savaşı (2 saatte alınır. Fransızlar Alman baskısından kurtulur, ama sınırlar Avusturya'ya dayanınca mücadele başlar)
*OD-Avus İlişkileri: I. Viyana Kuşatması (sonuçsuz), Alman Seferi Avusturya Barışı (Avusturya ordusu Alman topraklarına kaçınca OD Graz'a kadar girer. Avrupa'da gidilen son nokta=Graz. İstanbul Antlaşması imzalanır ve OD veziri Avus arşidükasıyla eşitlenir.) Budin Seferi ile Macaristan 3 idari bölgeye ayrılır. Bu bölgelerden Erdel'e Avus göz dikince Erdel Seferi ve Zigetvar Seferi yapılır. (Kanuni'nin son seferi=Zigetvar)
*OD-Fransız ilişkileri: Kapitülasyon Antlaşması (batı müttefiki kazanmak, Hristiyan birliğini önlemek ve Avrupa ticaretini yine Akdeniz'e çevirme amacı). Tanınan ayrıcalıklar sonradan Od için zararlı olacak. Üstelik OD parası yurt dışına çıkınca bütçe açığı artar.
-Doğu: Irakeyn Seferi, II. İran Seferi, Nahçıvan Seferi, Amasya Antlaşması (tarihteki ilk İran*OD resmi antlaşması)
-Deniz seferleri: Rodos, Cezayir, Preveze Deniz Savaşı (Papa'nın etkinlikleri sonucu yaşanır-Akdeniz'de Türk üstünlüğü- Akdeniz Türk gölü olur), Nice kuşatması (Fransuva'ya yardım amaçlı), Trablusgarp, Cerbe Deniz Savaşı, Malta Seferi (Turgut Reis burada ölünce kuşatma kalkar), Hint Deniz seferi (olumsuz. gemiler okyanuslara hazır değil, Hindistan önemi kavranamadığından gereken özen gösterilememiş. Ama yine de Kızıldeniz çevresi OD'ye katılmış)
SOKOLLU MEHMED PAŞA:
II.Selim: Pasif. Ordu başında sefere çıkmayan ilk padişah. Sadrazam Mehmed yapıyor n'apıyorsa.
-Yemen, Sakız Adası, Kıbrıs, İnebahtı (donanma yanar ama daha iyisi yapılır), Venedik barışı (Kıbrıs kesin Türklerin).
-Yönetimde bozulmalar başlar.
III. Murad:Yükselme'nin sonu, Duraklama'nın başı.
-Lehistan (sınırlar Baltık Denizi'nde), Fas (Portekizlilerden alınır-K Afrika'da fetihler tamamlanır ve Atlas Okyanusu kıyıları'na ulaşılır).
Kanal Projeleri
1-: Don Volga: Rusya gelişimini önlemek, donanma desteği sağlamak, İpek Yolu'nu canlandırmak için yapılan proje. Karadeniz ve Hazar Denizi'ni canlandırma amacı.
2-Süveyş Kanalı: Akdeniz limanlarını canlandırıp Doğu ticaretini Baharat Yolu'na çevirme amacı. Akdeniz ve Kızıldeniz'i birleştirme projesi.
Not: I. Mehmet ve I. Süleyman benzerlikleri
1-Donanmayı güçlendirirler
2-Kanunnameler hazırlarlar
3-Başka devletlere ayrıcalıklar tanırlar
4-Merkezi otoriteyi güçlendirirler.
-Dünya tarihinin en seçkin liderlerinden.Askeri deha, hoşgörülü bir aydın, entelektüel,şair
-Tahta çıkınca kardeşi Ahmed'i boğdurtur. Kanunname çıkarır ve kardeş katlini yasallaştırır. (Mutlak otorite)
-Döneminde artık Divan'a sadrazamlar başkanlık yapar.
-Osmanlı mimari üslubu gelişir.
-İlk altın para basılır.
-Karamanoğulları'na sefer, beylikle barış antlaşması.
-İstanbul'un fethi:
*Nedenler:
1-Dini: İslam dünyasında saygınlık istiyor.
2-Siyasi: Bizans OD'nin toprak bütünlüğünü ve ulaşımını önlüyor. Yerinde rahat durmuyor (Habire Haçlılardan OD'ye karşı yardım istiyor, Beyliklerle işbirliği yapıyor, OD iç işlerine karışıyor). Balkan ve Anadolu fetihlerinde de güvenlik için önemli.
3-Ekonomik: Karadeniz ticareti
*OD fetih hazırlıkları: Rumeli Hisarı, donanma, yedek kuvvetler, çağın en büyük kuşatma topları (şahi), beylikleri kendisine bağlar(olası işbirliğine karşı),Vize ve Silivri kaleleri alınır.
*Bizans savunma hazırlıkları: Papa ve Haçlılardan yardım(Papa da karşılığında katolik ve ortadoks kiliselerinin birleşmesini ister, Konstantin tamam der, halk demez), Venedik ve halktan askeri yardım, grejuva,sur onarımı, Haliç'in zincirle kapatılması
*Dünya için sonuçlar: Yeniçağ. Bizanslı bilim adamları İtalya'ya göçüp Rönesans'ı başlatır. Topların gücü anlaşılınca feodalite yalan olur. Karadeniz ticaret yollarında denetim sağlandığından Avrupalılar Coğrafi Keşiflerden medet umar.
*OD için sonuçları: Toprak bütünlüğü. Yükselme devri başlar. Karadeniz ticaretinde denetim. Stratejik önem. Anadolu ve Balkan etkinlikleri kolaylar.
*Fatih bu fetihten sonra n'apar? Devşirme kökenlileri vezirliğe alır (olası Türk aristokrasisini önler ve Türk-Devşirme çatışmasını tetikler). Din ve mezhep özgürlüğü tanır halka(Ermenilere patrikhane, yahudilere hahambaşılık). Topkapı Sarayı inşa edilir ve Enderun açılır. Ticari canlılık için Kapalı Çarşı ve Mısır Çarşısı yapılır. Sahn-ı saman medresesi açılır.
.Ortadoks kilisesi varlığını sürdürünce: Hristiyan birliği kurulamaz. Katoliklere karşı Ortadoks desteği alınır. Balkan fetihleri kolaylaşır. İstanbul Türkleşir.
-Anadolu: İşte gördüğünü alıyor Fatih. Trabzon Rum İmparatorluğuna son verip D Karadeniz egemenliğini de sağlıyor. Anadolu tamamen Türkleşiyor. He bir de Akkoyunlılar (D anadolu, İran, Azerbaycan sahibi)'ı da yeniyor Otlukbeli Savaşı'nda ve D Anadolu'nun büyük kısmı Fatih'e geçiyor.
-Batı: Belgrad dışı Sırbistan, Mora, Eflak-Boğdan, Bosna Hersek (Müslümanlaşan Bosnalılar=Boşnak), Arnavutluk
-OD-Venedik Savaşı: İstanbul alınıp Venedik'in ticari kolaylığı bitince Venedik coşar. Sonra da OD'nin barış teklifine muhtaç kalır. OD'nin tüm koşullarını kabul eder ama kendisi de büyük ayrıcalıklar elde eder (İstanbul'da sürekli elçi -balyos- vb). OD tarihinin ilk büyük ayrıcalığı bu dönemde verilir.
-Deniz seferleri:
1-Kırım: Karadeniz Türk Gölü olur. İmtiyazlı bir eyalet konumuna gelir Kırım. İpek Yolu limanlarında tam denetim. Cenevizliler Karadeniz'den çıkarılır.
2-Rodos: başarısız
3-İtalya Seferi: Tam alınacakken Fatih ölür olmaz.
4-Ege Adaları
II. BAYEZİD
İç olay: Cem Sultan.
-Karamaniler Cem'i, Devşirmeliler Bayezid'i destekler. Cem Bayezid hükümdarlığını tanımaz,Bursa'da hükümdarlığını ilan eder. Bayezid onu Nevşehir'de yenince ikili yönetim sistemini teklif eden Cem'i Bayezid reddeder. Cem de önce Karamanlılara sonra Mısır'a sonra Rodos'a sonra Fransa'ya en son da Papa'ya sığınır, Papa'da ölür. (İç olay dış olaya dönüşüyor Cem'in sığınmaları sağ olsun)
-Cem Olayı + Bayezid'in pasif kişiliği= Yükselme dönemi içinde duraklama dönemi
-Türk-Devşirme çatışması iyice kızışır bu olayla.
-Karamanoğullarına son verilir ve Memlüklerle ilk savaş yapılır.
-İspanya'dan kaçan Yahudiler OD'ye sığınır.
Dış olaylar:
1-OD-Memlük Savaşı: Fatih'in Doğu'da güçlenmesiyle başlayan gerginlikler, Cem Sultan olayı vb. gelişmelerle savaşa dönüşür. Üstünlük sağlanamaz. OD bazı gelirlerini Hicaz Emirliğine bırakır.
2-OD-Venedik Savaşı: Denizlerde üstünlük mücadelesi. Mora fethi tamamlanır.
3-OD-İran: Şah İsmail bu sırada İran'da Safevi Devleti (Şii) kurar ve Anadolu çalışmalarına başlar. Şiilik mezhebinden olanları OD'ye karşı kışkırtır; Şahkulu İsyanı çıkar ve güçlükle bastırılır.
4-Boğdan: imtiyazlıydı. Yıllık vergilerini ödemeyince Boğdan fethi tamamlanır, Kırım'ın Avrupa'yla bağı kopar.
-Şehzade Selim, babişinin pasif politikasına dayanamazi isyan eder ve Yeniçeri desteğiyle tahta geçer.
I. SELİM (YAVUZ): Doğu politiası izler (Memlük ve Safevi tehlikesine karşı). Kardeşlerini öldürür.
-İran Seferi ve Çaldıran Savaşı: Şah İsmail Anadolu halkını kışkırtır ve Selim'in yeğenlerini himaye eder. Bu yüzden İran seferiyle D Anadolu alınır. Ama Safevi Devleti yıkılamadığından Şii sorunu geçici olarak çözümlenir.
-Turnadağ Savaşı: Dulkadiroğulları yıkılır. Anadolu Türk Birliği kesin olarak sağlanır. Şimdi Selim'in gözü İslam birliğinde.
-Mısır Seferi (Mercidabık ve Ridaniye Savaşları): İslam birliği, Hicaz su yolları meselesi, Memlüklerin iç işlerine karışması ve Safevilerle işbirliği kurması.
*Memlükler ykılır. Kutsal emanetler Selim'e yollanır. Hazine zenginleşir. Kıbrıs Adası için Venediklilerin Memlüklere verdiği yıllık vergi OD'ye verilir.
*Hicaz OD egemenliğine girer. Halifelik de Selim'e geçer. Teokratik yapı oluşur. Şeyh-ül İslam Divan'ın doğal üyesi olur.
*Baharat Yolu'na egemen olunur. ama önceden Portekizliler Ümit Burnu'ndan Hindistan'a ulaştığından işe yaramaz.
-Celali İsyanları: Dini ayaklanma.Duraklama Dönemi'nde Anadolu'da çıkan tüm ayaklanmalara bu isim verilir.
I. SÜLEYMAN (KANUNİ):Rakipsiz. Her bakımdan en parlak devir. Batı ağırlıklı siyaset.Mimar Sinan!
-İç isyanlar: Gazali İsyani, Ahmed Paşa İsyanı, Kalenderoğlu İsyanı, Baba Zünnun İsyanı
-Batı: Avrupa'nın en güçlü soyu Hapsburglar(Papa destekler, Avus, Alman ülkesi, Macaristan ve İspanya'ya egemen). Fransa da Alman-Avus ittifakına karşı mücadelede.
*OD-Macar İlişkileri: Belgrad fethi (Orta Avrupa-Macaristan yolu açılır), Mohaç Savaşı (2 saatte alınır. Fransızlar Alman baskısından kurtulur, ama sınırlar Avusturya'ya dayanınca mücadele başlar)
*OD-Avus İlişkileri: I. Viyana Kuşatması (sonuçsuz), Alman Seferi Avusturya Barışı (Avusturya ordusu Alman topraklarına kaçınca OD Graz'a kadar girer. Avrupa'da gidilen son nokta=Graz. İstanbul Antlaşması imzalanır ve OD veziri Avus arşidükasıyla eşitlenir.) Budin Seferi ile Macaristan 3 idari bölgeye ayrılır. Bu bölgelerden Erdel'e Avus göz dikince Erdel Seferi ve Zigetvar Seferi yapılır. (Kanuni'nin son seferi=Zigetvar)
*OD-Fransız ilişkileri: Kapitülasyon Antlaşması (batı müttefiki kazanmak, Hristiyan birliğini önlemek ve Avrupa ticaretini yine Akdeniz'e çevirme amacı). Tanınan ayrıcalıklar sonradan Od için zararlı olacak. Üstelik OD parası yurt dışına çıkınca bütçe açığı artar.
-Doğu: Irakeyn Seferi, II. İran Seferi, Nahçıvan Seferi, Amasya Antlaşması (tarihteki ilk İran*OD resmi antlaşması)
-Deniz seferleri: Rodos, Cezayir, Preveze Deniz Savaşı (Papa'nın etkinlikleri sonucu yaşanır-Akdeniz'de Türk üstünlüğü- Akdeniz Türk gölü olur), Nice kuşatması (Fransuva'ya yardım amaçlı), Trablusgarp, Cerbe Deniz Savaşı, Malta Seferi (Turgut Reis burada ölünce kuşatma kalkar), Hint Deniz seferi (olumsuz. gemiler okyanuslara hazır değil, Hindistan önemi kavranamadığından gereken özen gösterilememiş. Ama yine de Kızıldeniz çevresi OD'ye katılmış)
SOKOLLU MEHMED PAŞA:
II.Selim: Pasif. Ordu başında sefere çıkmayan ilk padişah. Sadrazam Mehmed yapıyor n'apıyorsa.
-Yemen, Sakız Adası, Kıbrıs, İnebahtı (donanma yanar ama daha iyisi yapılır), Venedik barışı (Kıbrıs kesin Türklerin).
-Yönetimde bozulmalar başlar.
III. Murad:Yükselme'nin sonu, Duraklama'nın başı.
-Lehistan (sınırlar Baltık Denizi'nde), Fas (Portekizlilerden alınır-K Afrika'da fetihler tamamlanır ve Atlas Okyanusu kıyıları'na ulaşılır).
Kanal Projeleri
1-: Don Volga: Rusya gelişimini önlemek, donanma desteği sağlamak, İpek Yolu'nu canlandırmak için yapılan proje. Karadeniz ve Hazar Denizi'ni canlandırma amacı.
2-Süveyş Kanalı: Akdeniz limanlarını canlandırıp Doğu ticaretini Baharat Yolu'na çevirme amacı. Akdeniz ve Kızıldeniz'i birleştirme projesi.
Not: I. Mehmet ve I. Süleyman benzerlikleri
1-Donanmayı güçlendirirler
2-Kanunnameler hazırlarlar
3-Başka devletlere ayrıcalıklar tanırlar
4-Merkezi otoriteyi güçlendirirler.
21 Ocak 2012 Cumartesi
OSMANLI TARİHİ KURULUŞ DÖNEMİ (1299-1453)
OD'NİN TARİHTEKİ ROLÜ
-Selçukluların Anadolu'daki mirasçısı. ASD'nin yıkılmasıyla bozulan merkezi otoriteyi yeniden sağlar.
-Haçlılarla mücadele eder ve Anadolu'yu Türkleştirme sürecini tamamlar.
-Balkanlara İslamiyet'i taşır ve Doğu Roma'ya son verir.
KÖKEN VE ANADOLU'YA GELİŞ
-Oğuzların Kayı boyundan.
-Maveraünnehir'i Moğolların istila etmesi üzerine terk eder ve Anadolu'ya gelir.Ertuğrul Bey ölene kadar Bilecik'te Söğüt kasabasında kalır ve Bizans'la savaşır.
ANADOLU VE BALKANLAR OD KURULURKEN NE ALEMDE?
1)Anadolu:Siyasal birlik ve merkezi otorite yok.D Karadeniz'de Trabzon Rum İmparatorluğu, İlhanlı Devleti, Türkmen Beylikleri; Kocaeli ve Güney Marmara'da Bizans bulunuyor.(Ama Bizans'ın toprakları iyice küçülmüş, otorite yok, yönetim tekfurların elinde, iç ve dış ticaret de Venedik ve Cenevizlerin elinde)
2)Balkanlar:Siyasal birlik yok.Bizans toprakları da bulunuyor.
OD'NİN KURULUŞUNU KOLAYLAŞTIRAN ŞEYLER NE?
-Coğrafi konum: Bizans'la burun buruna, Moğol baskısından uzakta, Avrupa'ya rahat açılabilir.
-Hükümdarlar vasıflı
-Gazza ve cihat politikaları
-Bizans eski heybetli Bizans değil
-İskan politikası: Merkezi yönetim ve ekonomik aktivitelerin artmasını sağlar.
-Adalet ve hoşgörü politikası
-Beylikler mücadelesinden sıyrılmış
-Kurumsallaşmaya önem vermiş
-Ahiler de destek vermiş.
FETİHLER NİYE HABİRE RUMELİ'DE?
-Anadolu'ya gelen Türkmenlere yurt bulunmak istenir. Ama Osmanoğulları o dönemde diğer beylikler kadar güçlü değil; onlarla savaşamaz. Bizans'a ise rahatlıkla cihada gidebilir. Ee Rumeli'de siyasal birlik falan da yok. Avrupa bu sırada Yüzyıl Savaşlarıyla cebelleşiyor, üstelik Haçlı Seferleri de bitmiş.Niye Rumeli dışında bir yere gitsin ki?
BALKAN SİYASETİ:Türklere yer yurt bulma amacı, cihat; bunları iskan politikası (yerleştirme) ile yapmak. Balkan halkının desteğini de unutmazlar (adalet ve hoşgörü politikası). Bölgedeki mezhep çatışmaları ve siyasi birlik yoksunluğundan yararlanırlar.
İSKAN POLİTİKASI: Daha çok göçebe Türkmenleri yerleşik hayata geçirmek amaçlanır.Göç kolay olsun diye bölgeye yakın yerlerden Türkmenler seçilir. Bölgesel sorunlar giderilsin diye aralarında anlaşmazlık olan aileler birbirinden ayrılır bu şekilde hem. Göç edenlerden bir süreliğine vergi alınmaz.
OSMAN GAZİ:Gözü hep Bizans'ta (batıda). Türkmen beylikleriyle iyi geçinmeye bakar.Ahi desteğini almış.Bizans tekfurlarının elindeki kasaba ve şehirleri fetheder. Onun döneminde Kayı boyu, beylik olur.
-Koyunhisar Savaşı: İlk Bizans-OD savaşı.
ORHAN GAZİ: OD-Bizans mücadelesi hızlanır.Bursa fethedilir ve başkent olur.(devlet statüsü). Bir bakıma Osmanlı Devleti'nin asıl kurucusudur (yönetim örgütlerini o kurar)
-Palekanon Savaşı: Kocaeli Yarımadası'nın fethini hazırlar. Buranın fethiyle Bizans-Anadolu bağı kopar.
-İznik fethi: Hükümet bir süreliğine buraya taşınır.
-Karesi Beyliği'nin alınması: OD Beyliğin iç karışıklıklarından yararlanır.OD'ye katılan ilk beylik. Böylelikle deneyimli Karesi Beyleri OD hizmetine girer.Denizcilik gelişir. Rumeli'ye geçilir.
-Ankara'nın alınması: İç Anadolu'da stratejik önemi var. İçinde ahiler de var. Orhan Bey buraya özerklik verir. I. Murat özerkliği kaldıracak, burada tam egemenlik kuracaktır.
-İlk kez Rumeli'ye geçilir. Çimpe Kalesi, Bizans İmparatoru Kantakuzen tarafından verilir (iç işlerinde ve Bulgar-Sırp ittifakında kendisine Orhan Bey'in yardım etmesi karşılığında)
-İlk örgütlenme: İlk Divan örgütü. Adil ve Güvenlik Örgütü. İlk para (gümüş). İlk ordu teşkilatı (yaya ve atlı)
-İlk medrese eğitimi
I. MURAD:Kardeşlerini öldüren adam (mutlak otorite). Ankara'yı ahilerden alır. Mutlak otorite için; Rumeli Beylerbeyliği'ni kurar, Divan üye sayısını artırır, Yeniçeri Ocağı'nı kurar..
-Edirne fethi: Sazlıdere Savaşı.Bursa ile birlikte devlet merkezi. Balkanlar isyanlarda tırsmış. Haçlı Ordusu geloor.
-Sırpsındığı Savaşı:Haçlı ordusuna karşı kazanılan zafer. Balkan fetihlerini hızlandırır.
-Çirmen Savaşı: Makedonya yolu açılır.
-I. Kosova Savaşı:İlk kez top kullanılır.Balkan fetihleri daha da hızlanır. I. Murad ölür.
-Hamitoğullarından toprak satın alınır. Germiyanların kızıyla Bazeyid evlendirilir; çeyiz toprak alınır. İlk OD-Karamanlı mücadelesi olur.
-Yeniçeri Ocağı, Topçu Ocağı kurulur.
-Tımar sisteminin temelleri atılır.
-"Ülke hükümdarın malıdır" anlayışına geçilir.
I. BAYEZİD:Anadolu Beylerbeyliği'ni kurar. İlk tersaneyi inşa ettirir.
-Karamanoğulları dahil bayağı bir beyliğe son verir.Memlük himayesindeki Malatya çevresini de alır.
-Sınırlarını Fırat'a kadar genişletir. Anadolu Türk Birliği büyük ölçüde sağlanır.
-İstanbul kuşatılır (sonuçsuz). Ama Bulgar Krallığı'nın doğusu OD'ye katılır. İstanbul 2. kez kuşatılınca artık bir Haçlı ordusu daha gelir, OD bunları yener (Niğbolu Savaşı), sonra da Bulgaristan'ı alır ve sınırlar Tuna'ya kadar uzanır.
-İstanbul 3. ve 4. kez kuşatılır. Hazırlık olarak Güzelcehisar'ı yaptırır. Bizans'la barış antlaşması yapılır. Vergiye bağlanır. Bizans'ta Müslüman Mahallesi kurulur, cami yapılır, kadı bulunur. Bizans barıştan cayınca 4. kuşatma olur ama Timur tehlikesinden kaldırılır.
-Ankara Savaşı:
*Neden: Timur Asya seferine çıkacak, Batıyı güvenceye almalı! Timur ve Bayezid birbirlerinin rakiplerini himaye eder.Bu ikisi zaten rakip. Aralarında ergen atışmalar olmuş (o zamanlar mektupla). Timur bir de gidip Sivas'ı yakmış yıkmış bizim Bayezid de dellenmiş.
*Gelişmeler: Geç gelişmeleri yenildi Bayezid. Sonuçlara geçelim. OD fetrete sürüklenir (taht kavgaları yaşanır Bayezid Timur'a esir düşünce). Bizans'ın ömrü uzar. Beylikler yine kurulur.Balkan ilerlemesi aksar. Bir de Timur ülkeyi daha da karıştırmak için kendisine sığınan beylikleri bırakır.
TAHT KAVGASININ GALİBİ-İKİNCİ KURUCU:MEHMET ÇELEBİ
-Bayağı bir sağlıyor yeniden birliği.
-İlk OD-Venedik Savaşı:Denizlerde ilk yenilgi.
-Eflak yine vergiye bağlanır.
-Şeyh Bedrettin İsyanı: Sosyal ve dini içerikli.
-Düzmece Mustafa Olayı: Kardeş Mustafa Timur esaretinden geri döner ayaklanır; umduğunu bulmaz, Bizans'a sığınır.
II. MURAD
-Mustafa Çelebi'ye destek veren Bizans'a dellenir, yine kuşatır. Tam olacak, kendi kardeşi Mustafa amcası Mustafa'ya özenir, ayaklanır.Kuşatmayı kaldırır.
-Anadolu Türk Birliği çalışmalarına tam gaz devam. Karamanoğulları itaat altına alınır.
-Selanik geri alınır. Bosna vergiye bağlanır. Eflak'ta yeniden egemenlik kurulur. Macarlarla anlaşmak zorunda kalınır.
-Edirne Segedin Antlaşması: Sırp toprakları geri verilecek, ama Sırplar OD'ye vergi verecek. Eflak Macar himayesinde olacak ama OD'ye geri verilecek. Tuna sınır.
-Bakar Balkanlar oh rahat anlaşılmış şöyle bir istirahate çekilir II. Murat. Ama taht değişiminden yararlanmak isteyen Papalık ve Balkan devletleri yine Haçlılarını toplayıp gelince bu geri gelmek zorunda kalır.
-Varna Savaşı: Haçlılar çok pis yenilir.
-II. Kosova Savaşı: Haçlılar yine çok pis yenilir. Artık Türkleri Balkanlardan atma ümidi kalmaaaz.
Not: OD Balkan fetihlerini kalıcılaştırmak için;
1-İskan politikası uygular.
2-Halka inanç özgürlüğü tanır.
3-Balkan ulusları arasında İslamiyet'i yayar.
4-Vergi oranlarını düşürür.
Not: OD Balkan fetihlerini kalıcılaştırmak için;
1-İskan politikası uygular.
2-Halka inanç özgürlüğü tanır.
3-Balkan ulusları arasında İslamiyet'i yayar.
4-Vergi oranlarını düşürür.
İSLAMİYET'TEN ÖNCE TÜRK TARİHİ
TÜRKLERİN İLK YURDU:ORTA ASYA
Anayurtta İlk Uygarlıklar: Anav kültürü, Afnesyova kültürü, Andronova kültürü, Karasuk kültürü...
Türk ne demek? Güç, kuvvet (Devlet adı olarak ilk kullanan Göktürklerdir) Türkiye adı ilk kez Bizans kaynaklarında geçer. XII. yy itibariyle Anadolu Türkiye adıyla anılır.
-İskitler (Sakalar):En eski Türk kavmi. (Bugünkü Yakut Türkleri)
BÜYÜK TÜRK GÖÇLERİ: Geniş coğrafyalara yayılma süreci-Türk tarihinin incelenmesini zorlaştırır
Neden?
-Anayurtta geçim kaynağı sıkıntısı (kuraklık ve nüfus artışı)
-Dış baskı (bağımsızlık için yurtlarını terk ederler)
-Fetih felsefesi
Batıya Göçen Türkler: Avrupa'ya gidenler ulusal kimliklerini kaybeder
-İskit ve Hazarlar (Kafkas ve İran)
-Sibirler (Sibirya)
-Hunlar (Orta Avrupa, İran, Türkistan)
-Avar ve Peçenekler (Balkanlar)
-Kumanlar=Kıpçaklar (Balkan ve D Avrupa)
-Bulgalar (Balkanlar ve Kırım)
-Macarlar (Orta Avrupa)
-Hunlar (Bilinen en eski Türk devleti):Orta Asya'da Türk siyasi birliğini ilk kuran devlet
1)Asya Hum İmparatorluğu: İlk bilinen hükümdarı Teoman, en ünlüsü Mete Han. Onluk sistemi getirir. Çin'i vergiye bağlar ama yönetmeye veya yerleşmeye kalkışmaz (Asimilasyon korkusu). Hun baskısı sebebiyle Çin Seddi inşa edilir. Mete sonrası devlet Çin entrikalarına maruz kalır (hükümdar Çin prensesiyle evlenir Çin'le ekonomik ilişkiler adına falan, ama aslında Çin ve Hunlar arası asla düzelemez; İpek Yolu sorunu oldukça), taht kavgaları olur; devlet ikiye ayrılır. Sonra da iki devlet de Çin baskısı yüzünden yıkılır.
-Batı Hunları:İklim değişikliği ve siyasi baskılar yüzünden Asya Hunları sonrası toplanan Hunlar batıya göç eder.
-Kavimler Göçü: Batı Hunların lideri Balamir yüzünden. Germenleri yerlerinden eder (batıya kaçarlar) Kavimler Göçü ile Roma İmparatorluğu parçalanır, Roma topraklarına yayılan Germenler Hristiyan olur. (Avrupa'nın Hristiyanlaşma süreci tamamlanır) Bugünkü Avrupa toplulukları böyle oluşur. Hun-Bozkır kültürüyle Avrupa tanışır ve sentez kültürler oluşur. Feodalite oluşur. Siyasi boşluk da olur haliyle; Katolik kilisesi de bayram eder.
2)Avrupa Hun İmparatorluğu: Türklerin Anadolu'ya ilk gelişleri. Uldız kuruyor. Attila en mühim hükümdar (Bizans'ı vergiye bağlar -Margus ve Anatolias Barışı-, Batı Roma'ya baskı uygular, D Roma'ya yürür ama papa "yürümeeeğğ" diye yalvarınca vazgeçer.) Attila ölünce iç karışıklıklar falan devlet yalan.
3)Akhun (Eftalit) Devleti: Asya Hun yıkılınca güneye göçen Hunlar tarafından Afganistan'da kurulur.İpek Yolu egemenliği yüzünden Sasanilerle mücadele eder. Hele bir de Göktürk-Sasani ikilisi işbirliğine girince bu devlet de yalan olur.
-Göktürkler:Sonraki Türk devletlerine ilham verecek. İlk Türkçe yazılı kaynakları ve ilk alfabe (Orhun yazıtları, Orhun alfabesi)
1)I.Göktürk Devleti: Bumin Kağan kurar. Sasanilerle beraber Akhunları yıkar. Ama kervan ticareti olayları yüzünden Sasanilerle de pek dost kalmaz. Sonra da gidip Bizans'la işbirliği yapar ve Sasanileri yıkar. Bir yerden yine Çin fırlar, entrikalarıyla tabii ki. Devlet ikiye ayrılır, sonra da yıkılır.
2)II. Göktürk Devleti:Kutluk (İlteriş) Kağan kurar. Çinlilere karşı bağımsızlık savaşı verir (Türk tarihinde ilk), sonra da Türk boylarını tek çatı altında toplar. Bilge Kağan-Kültigin-Tonyukuk dönemi kültürün tavan yaptığı dönem. Bir ara Bilge Kapan Çin entrikaları yüzünden ölüyor (evet yine Çin), devlet zayıflıyor. Sonuç: Uygurlar yıkar.
-Uygurlar: Moğol egemenliğine girene kadar bunların tarihi; ama ilham kaynağı olmuş bu da. (Moğolları bile Türkleştirmişler). Bu adamlar Çin kültürünün etkisiyle Maniheizm ve Budizm'i benimsemiş. Askeri faaliyetler yerine ticarete önem vermiş. Geleneksel Türk-bozkır kültüründen uzaklaşmış; tarıma yönelmiş. Böylece yerleşik hayat geçmiş. Tapınak mimarisi, saray ve kent mimarisi, minyatür gelişmiş. Matbaayı kullanan ilk Türkler bunlar! Bir de kendilerine has alfabe yapmışlar.
-Kırgızlar: Uygurlara bağlıyken, Uygurları pis yenmiş ve Ötüken'de egemen olmuş (Moğol baskısına kadar, sonra sürülürler) Cengiz Han'a itaat eden ilk Türkler. En uzun Türk destanı (Manas) bunların.
-Türgişler: Balasagun başkent. Ortası delikli madeni para bastırmış. Karluk baskısıyla yıkılmış.
-Karluklar:Göktürklerin bir kolu. Beyler Kül-Erkin ünvanı alır. Talas Savaşı'nda Arapları destekler, Çinlileşmeyi önler. Uygurlarla mücadele eder. İslam'ı kabul eden ilk Türkler. (Karahanlı Devleti'nin temelini atacak) Moğollar yıkacak.
-Sabarlar:Avar baskısıyla karşılaşacak. Göktürk egemenliğine girecek. Bugünkü Sibirya'nın adı bunlardan.
-Avarlar: Tüm Macaristan'ı ele geçirir. İstanbul'u kuşatır (Sasanilerle işbirliği, muhtemelen donanma eksikliğinden başarısız) Kuşatmalar başarısız olunca gücü kırılır bunların. Franklar yıkar. Zamanla Hristiyanlaşırlar. Şu an Kafkasya'da yaşıyorlar.
-Hazarlar: Sabarların devamı. D Avrupa tarihinin en büyük devletlerinden. Göktürkler yıkılınca bunlar bağımsız olur. Ticari etkinlikleri, ekonomik refahı ve dini hoşgörüsüyle bilinir bu devlet. Bizans'la işbirliğine girer (Sasanilere karşı). Araplardan hiç hoşlaşmazlar. Hz. Osman döneminde ilk İslam saldırısı gerçekleşmiştir. Hazarlar onları geri püskürtür. (GÜÇLÜÜ- Neden? Çünkü Ortaçağ'ın en canlı ticari bölgesinde kurulmuş, zenginliği var). Bölgelerinde huzur var: "Hazar Barış Çağı". Bu hoşgörü ortamından Rus-Slav devleti türeyecek. Hazarlar güç kaybedince Ruslar bundan yararlanacak.
-Ogurlar (Bulgarlar): Bizans'tan vergi alır. Ara sıra dost, arada düşman olurlar. Bizans bunlardan tırstığı için Uzun Sur'u inşa eder.
1)Büyük Bulgarya: Siyasal örgütlenme
2)Tuna Bulgar Devleti:Slavlara vatan ve ulus kavramını tanıtır. Onları Bizans'a karşı örgütler. İstanbul'u kuşatır. Bizans'la 30 yıllık ticaret antlaşması yapılır. Slovak dili de içlerinde yaygınlaşır (Slavlaşma süreci). Ortadoksluğu resmi din ilan eder. Slav-Bizans kültüründe erir.
3)İtil (Volga) Bulgar Devleti:İyi çiftçi, ticarette de iyi. D Avrupa'da Türk-İslam kültürünün temsilcisi. Timur saldırısıyla yıkılır.
-Peçenekler: Ruslara akınlar yapar. Bizans'ın da hoşuna gider bu. Hele hele Rus ve Bulgarlara karşı askeri destek isteyen Bizans, Peçeneklerle ilişkisini iyi tutar (Bulgar sorununu çözümleyene kadar). Bazı Peçenekler Bizans ordusunda hizmet verir, bazıları çok pis çatışır. O çatışmada da aradan Selçuklular kaynar ve Anadolu'yu fetheder. Kıpçaklar Peçenekleri yıkar.
-Kıpçaklar (Kumanlar): Ruslarla mücadele.
-Uzlar
***Son üçünün tarihteki etkileri:Rusların Karadeniz'e inip Balkanlarda tehdit oluşturmasını önler ve ilk Romen devletlerinin kuruluşunda rol oynar.
KÜLTÜR VE UYGARLIK
Bozkır kültürü
Devlet yönetimi:Yönetme hakkı tanrıdan (kut). Bu anlayış Çin'i bile etkiler. İkili teşkilat (doğu merkez). Ama Türk hükümdarları insanüstü varlıklar olarak görülmez. (Tanrı-kral değiller). Töre hükümleri. Hükümdarlık sembolleri (otağ, taht, sancak, davul, kale-saray, toy), hatun söz sahibi. Tüm veliahtların tahtta söz hakkı var. Kurultay beya Kengeş Meclisi adında danışma meclisleri var.
Aile: Sosyal düzenin çekirdeği, ataerkil. Ortak mülkiyet sadece otlak ve hayvan sürülerine ait. Tek eşlilik ve kadın özgürlüğü esas. Boylarda dil ve soy birliği var.
Devlet (il): Boylar federasyonu. Töre ile yönetilir. Unsurlar; bağımsızlık, ülke, halk, hükümranlık
Ordu: Her Türk asker. Turan taktiği uygularlar.
Din: Gök Tanrı. Ahiret. Cennet cehennem. Budizm, maiheizm de benimsenir. Şamanizm! (şamandan korkulur ve ona saygı duyulur) Ölenin yerini belli etmek için kurgan yapılır.
Doğa kültü
Ekonomi:Hayvancılıki ticaret (ipek yolu, Hazar), tarım (bulgar). İlk parayı Türgişler basmış.
Sanat:Hayvan resimleri, kopuz. Mezar geleneğinde balbal heykelleri.
Yazı ve Edebiyat:Göktürk alfabesi, Uygur alfabesi, destan ve efsaneler (en eskisi Oğuz Kağan destanı). 12 Hayvanlı Türk Takvimi
AÇIK HAVA BASINCI UYGULAMALARI
1-Şu ünlü deney. Ters çevirince açık hava basıncı sıvı basıncına eşit oluyor dengeleniyor.
2-"hüp diye içine çekerim seni" olayı var ya Tarkan'ın, adam orada açık hava basıncını kullanmış. Basınç farkı oluşuyormuş o yüzden yükseliyormuş. Ya da içine doğru üfleyip serbest bıraktığımızda kutunun içindeki basınç daha fazla oluyormuş o yüzden sıvı dışarı fırlıyormuş mesela.
3-şırınga: Şırıngayı çekince şırınganın ucunda alçak basınç oluşuyormuş, öyle ki açık hava basıncı etkisindeki suyun yüzey basıncından da küçük. O yüzden yüksek basınçtan dolayı su hooop diye içeri giriyormuş.
4-Vakumlama poşeti: Battaniyeyi vakumlama poşetinin içine koy. Sonra da elektrik süpürgesiyle falan içindeki havayı al. N'oldu? Battaniye küçüldü. (Açık hava basıncı sıkıştırıyor, yine onun mucizeleri)
20 Ocak 2012 Cuma
TÜRK DÜNYASI (11-14 YY)
A-TÜKLERİN İSLAMİYET'İ BENİMSEMESİ
-Asya, Avrupa ve Afrika'da uzun süre egemenlik kuran Türkler imana gelir.
-Talas Savaşı (751): Tek Çin Arap savaşı:
*Çin'in batı ilerleyişi durdurulur ve Çin'in Asya egemenliği düşüncesi uzun süreliğine iptal.
*İslamiyet O. Avrupa'da yayılmaya başlar.
*Türkler İslamiyeti benimsemeye başlar.
*Kağıt-matbaa Çin dışına çıkar. (Müslümanlar tanır. Haçlı Seferleri'yle de Avrupalılar tanıyacak)
-Türkler niye imana gelir?
*Abbasiler çok hoş davranmış bunlara.
*2 din arası benzerlikler (Göktanrı diniyle tek tanrı anlayışı, ahiret inancı, kurban, Türklerin Cihan egemenliği ülküsüyle cihat anlayışı, kültürel, askeri, sosyal benzerlikler, sosyal dayanışma, fütuhat felsefesi, temizlik anlayışı...)
-Ne işe yaradı Türklerin imana gelmesi?
*İslamiyet geniş alana yayılır.
*İslamiyet Bizans ve Haçlılara karşı korunur.
*Bilim, sanat, eğitim, kültürel gelişimler vb.
B-TÜRK-İSLAM DEVLETLERİ
1-Karahanlılar: Uygurların yıkılmasıyla çıkar. Türk-İslam sentezi
*Bilge Kül Kadir Han:kurucu
*Satuk Buğra Han:İslamiyet yayılmaya başlar.Halk Müslüman olunca birlik sağlanır.
*Gaznelilerle işbirliriği yapılır ve Samanoğulları devleti yıkılır.
*Maveraünnehir alınır.
*İç mücadeleler sonucu D ve B Karahanlılar diye 2'ye ayrılır.
*Yöneten ve yönetileni Türk olan ilk Türk-İslam Devleti
*Hakimiyet anlayışı, saray örgütü, merkez-taşra askeri örgütlenmesi İslamiyet öncesi döneme benzer.
*Resmi dil:Türkçe
*İkili yönetim anlayışı. Yöneticiler=Hakan
2-Gazneliler: Samanoğulları'nın Horasan valisi Alp Tekin, devletin iç karışıklığından yararlanmak ister, başaramayınca kaçar gider.
Not: Samanoğulları Gulaman-ı Etrak adıyla Türklere dayalı asker yetiştirip onları önemli görevlere getirmiştir. Bu uygulama Abbasiler'de de görülmüştür. Her ikisinde de ortak sonuç; devletlerin güç kaybettiği anda durumdan yararlanan Türk emirlerin bağımsızlığını ilan etmesi olmuştur.
*Alp Tekin kurucu (Gazne): Çok uluslu devlet yapısı. (yıkılışını etkileyecek). Padişah adını kullanan ilk yönetici.
*Hindistan'a kadar ulaşılır.
*Sultan Mahmud: Hindistan'ın bir bölümünü alır(İslam Hindistan'da;dolaylı olarak Kast sistemi zarar görür). Abbasi halifesini korur ve Sultan ünvanı alan ilk Türk yönetici olur.
*İslamiyet öncesi Türk kültüründen uzaklaşılmaya başlanmıştır.
*Dandanakan Savaşı: Selçuklu-Gazneliler arasında yapılır ve Gazneliler yenilir. (yıkılma süreci). Afgan yerlileri olan Gurlar yıkar. Bu savaşla Büyük Selçuklular'ın kuruluşu tamamlanır.
*İran etkisi artar.
3-Büyük Selçuklu İmparatorluğu: Oğuzlara bağlı Kınık boyundan. Selçuk Bey Oğuz Yabgu devletiyle anlaşmazlığa düşünce Cent şehrine gelip İslamiyet'i benimser.
*İslam'ı benimseyen Oğuzlar=Türkmenler
*Arslan Yabgu: Kendisini Oğuz Yabgu'nun varisi olarak görür. Gazneli Mahmud onu durdurmak ister, tutuklar. Böylece Tuğrul ve Çağrı Bey yönetimi başlar.
*Çağrı Bey Anadolu'da keşif akınları yapar. (Selçukluların ilk Anadolu seferi=tanımak, yeni yurt bulmak, ganimet amacı)
*Horasan'a geçmeye karar verilir. (Nesa, Serahs, Dandanakan Savaşları)
*Dandanakan'la Rey başkent olur ve Gazneliler Selçuklu egemenliğine girer.
*Pasinler Savaşı: Bizans ve Gürcü kuvvetleri yenilir. Bizans'la yapılan ilk savaş. Abbasi halifesi Tuğrul Bey'den yardım isteyip o da yardım edince, halife Tuğrul Bey'e ünvan verir: "Doğu ve Batı'nın büyük sultanı
*Artık Halife siyasi bakımdan sultana, sultan dini bakımdan halifeye bağlıdır.
*Alparslan: K Irak, Azerbaycan, Suriye'yi alır. Malazgirt Savaşı'nda Bizans'ı yener.
-Anadolu kapıları Türklere açılır. Anadolu Türkleşmeye ve İslamlaşmaya başlar.
-Türk tarihi başlar.
-Bizans Batı'dan yardım ister (Haçlı Seferleri başlayacak)
-Bizans baskısı biter.
-Anadolu'da ilk Türk beylikleri kurulur. Bu beyliklerle hedeflenenler: fetihlerin artması, Anadolu egemenliğinin genişlemesi, İslam'ın yayılması, sınır güvenliği (Bizans'la tampon bölge), hazır asker kaynağı. Bu beylikler sayesinde Anadolu fetihleri hızlanır. Anadolu Türkleşmesi ve İslamlaşması sağlanır. Kalıcı eserler bırakılır.
*Anadolu'da İlk Türk Beylikleri
1)Saltukoğulları
2)Mengücekler
3)Danişmentliler: En güçlüsü. İlk kervansaray, medrese vb. kalıcı eser, Haçlı Seferleri'nde başarı
4)Artuklular
5)Çaka Beyliği: İlk denizci beylik
*Melikşah: En çok gelişim. En geniş sınırlar. Batıni hareketleri, Türkmen isyanları, Vezir Nizamü'l Mülk'ün suikasti onun dönemindedir.
-Nizamü'l Mülk: Nizamiye Medresesi'ni açar. Kurumlaşmayı sağlar. İkta sistemini oturtur. Siyasetname'yi yazar. Bilim kurulu oluşturur. Rasathane açtırır.
*Melikşah öldürülünce taht kavgaları başlar ve fetret dönemi yaşanır.
*Katvan Savaşı: Moğollarla savaşılır. Selçuklular yıkılma sürecine girer.
*Türkmen isyanları, veraset sistemine dayalı taht kavgaları, Türkmen-İranlı çekişmesi, Abbasi Halifelerin siyasi bağımsızlık amaçlı bölücü çalışmaları sebebiyle imparatorluk yıkılır. Şehzadelere verilen atabeyler de bağımsızlık kazanır.
4-Mısır ve Suriye'deki Türk-İslam Devletleri
1)Tolunoğulları: Tevaif-i Mülük'lerden. Suriye'yi alır. Abbasiler bu devlete son verir.
2)Akşitler (İhşidoğulları): Mısır ve Suriye sorunlarını çözer. Fatımiler yıkar.
3)Eyyubiler: Selahattin Eyyubi kurar ve Suriye'yi alır. Kudüs'ü alması III. Haçlı Sefer'inin nedeni olur. Bölgeyi Haçlılara karşı korur. Türk Memlükler yönetimi ele geçirir. Türk devlet teşkilatı uygulanır.
4)Memlükler: Moğolların batıya ilerleyişini durdurur. İslam dünyasının lideridir. Mercidabık ve Ridaniye Savaşları'yla yıkılır. Tavt kavgaları boldur. Halifenin siyasal gücü olmadığından din-devlet işleri ayrıdır.
5)Harzemşahlar: Yassı Çemen'le yıkılır.
BU DEVLETLERDE KÜLTÜR VE UYGARLIK
-Devlet Teşkilatı: Naiplik sistemiyle küçük yaşta tahta geçen yöneticilerin yetersizliğine karşı önlem. Hakan ve Han ünvanı kullanılır. Kut anlayışı vardır (ülke hükümdarın ortak malıdır-bazen taht kavgalarına yol açar) Karahanlılarda ikili devlet anlayışı vardır ve hatunlar yönetimde etkindir. Melik ünvanlı şehzadelerin atabey adlı hocaları vardır. (Osmanlılarda bunun adı lala olacak) Sarayın adı kapu'dur (Osmanlılarda Bab-ı Ali olacak). Devlet işleri Divan'da görüşülür.
-Ordu: Saray Muhafızları, Hassa Ordusu (esir ve kölelerden), Eyalet ve Bağlı Türk Boylarının Kuvvetleri (atlı)
-Hukuk: Mezalim Divanı (itirazlara bakılır), Şer-i Yargı, Örf-i yargı
-Sosyal, ekonomik yaşam: Eski geleneklere devam. Memurluklar babadan oğula. Loncalar var.
-Topraklar: Has (sarayın), ikta (ordu üyelerine verilir)
-Dil ve Edebiyat: Karahanlılar ve Memlükler dışında bilim dili Arapça, edebi dil Farsça'dır (çünkü halk farklı uluslardan oluşuyor) ve bu Türkçeyi yavaşlatır; yönetici ve halk arası kopukluklara neden olur.
-Bilim: Pozitif bilimler, medrese eğitimi (tüm eğitim hizmetleri vakıf gelirleriyle sağlanır, burslu öğrencilik sistemi), tıp fakülteleri, Büyük Selçuklular'da bilim kurulumjd, Melikşah takvimi
-Mimari: Çift kubbe ve kümbet, köşeli çatı ve sivri kemer, ince ve yüksek minare, mihrap
-Müzik: kopuz
B-13-14. YY TÜRK DÜNYASI
-Cengizhan ve Moğol Devleti: O Asya'daki en geniş sınırlara ulaşan devlet. O Asya Türkleri'ni tek çatı altında toplar. Türkistan ve Çin arası ticaret gelişir (Semerkant kurulur). Moğol baskısından kaçan Türkler Anadolu'ya yerleşir ve Anadolu'nun Türkleşmesi hızlanır (Moğol istilasının tek olumlu sonucu). Türk-Moğol kültürü.
*Moğol Devleti'nin Devamı: Altın Orda (İslamiyet'e girilir ve Türkleşilir. Timur saldırılarıyla yıkılır. Bu devletin yıkılmasıyla Karadeniz kuzeyinde birtakım hanlıklar oluşur; Rusların güçlenerek güneye inmesine zemin hazırlanır), İlhanlı (Abbasilere son verir. Saray ve devlet hayatında Türklük artar), Çağatay (İslamlaşır ve Türkleşir), Kubilay
-Timur Devleti (Türkistan İmparatorluğu): OD'yle yapılan Ankara Savaşı'nı kazanacak. Amaç cihan imparatorluğu, o yüzden Çin'i ister. Batı sınırlarının güvenliği içinse Osmanlılardan kurtulmalı.
-Hindistan ve İran'daki Siyasi Oluşumlar:
*Şeybaniler
*Safeviler: Şah İsmail kurucu.
*Hindistan Türk Devletleri-Delhi Türk Sultanlığı: Babürlüler. Hindistan'da İslamiyet'in yayılmasına katkı sağlar.
BU DEVLETLERDE KÜLTÜR VE UYGARLIK
-Devlet Yönetimi: Moğolların devlet kültürü gelişmemiş. Türkler onlara öğretir. Han, hakan, kut anlayışı, kurultay (Moğollara özgü), Türk töresi uygulanır.
-Ordu: Türklerden etkilenilir, onluk sistem (ilk kez Asya Hun Devleti'nde). Komutanlıklar veraset sistemiyle geçer (adı noyan)
-Din ve İnanış: Timurlular İslam, Moğollar şamanizm, budizm, hristiyanlık, islam...
-Sosyal, Ekonomik Yaşam: sosyal sınıflar var. Göçebe yaşam. Ticaret yollarından kazanç. (kağıt para)
-Dil ve Edebiyat: Uygur yazısı.
-Bilim ve Sanat: Timur'a kadar pek bir şey yok. Timur ve Babür devletlerinde eğitim ve bilim mühim.
-Anadolu Selçuklu Devleti: Kutalmışoğlu Süleyman Şah kurar. Bizans yönünde sınırlar genişler.
*I. Kılıçarslan: Devlet işleri düzenlenir ve tam bağımsızlık sağlanır. Bizans üzerinde baskı. Çaka Bey'inin kızıyla evlenir, Bizans tırsar ve Kılıçarslan'ı kandırır. Kılıçarslan da Çaka Bey'i öldürür. I. Haçlı Seferi kaybedilir.
*I. Mesud: İlk bakır para (tam bağımsızlık!). II. Haçlı Seferleri kazanılır.
*II. Kılıçarslan: Danişmentler yıkılır, Mengücekler denetimde. Miryakefalon Savaşı ile Anadolu Türk yurdu! Ülkeyi oğulları arasında paylaştırınca taht kavgaları bohooy. Kervansaray ve medreseler.
*I. Gıyaseddin Keyhüsrev: Bizans'la mücadele.Ticari ve ekonomik etkinlik mühim. Antalya alınıyor.
*I. İzzeddin Keykavus: Sinop'u alır.
*I. Alaaddin Keykubat: En parlak dönem. Alanya alınır. Karadeniz ticaretinin güvenliğini sağlar. Anadolu Türk siyasal birliğini neredeyse sağlar. Yassı Çemen Savaşı'yla Harzemşahları yener ama salak, Harzemşahların Moğollarla aradaki tampon olduğunu unutmuştur. Sonra da Moğollar yıkacak devleti zaten.
*Moğol baskısıyla Anadolu'daki Türk nüfusu artacak. Anadolu'nun ekonomik yapısı bozulacak. Bir ara Baba İshak İsyanı diye bir şey türeyecek. Moğollar da fırsat bu fırsat diyip dalacak. (Kösedağ Savaşı: Anadolu Selçukluları dağılıyoooor)
Kösedağ Savaşı sonucunda: ASD yıkılış sürecine girer, II. beylikler kurulur.
-II. Beylikler Dönemi:
*Osmanoğulları: Osman Bey'le bağımsızlık (siyasi güç)
*Karamanoğulları: Karamanoğulları Mehmet Bey Türkçeyi resmi dil yapar. Moğol baskısı azalır.Anadolu'da Türk siyasal birliği kurmaya çalışır. Mirasçı olduğunu iddia eder.
*Germiyanoğulları: Osmanlılar miras yoluyla I. Bayezid döneminde alacak.
*Karesioğulları: Osmanlılara katılan ilk beylik. Donanma gücü.
*Hamidoğulları
*Menteşeoğulları
*Aydınoğulları
*Canik Beyliği
*Candaroğulları
*Saruhanoğulları
*Bu beyliklerle Anadolu'da Türk tarihi kesiksiz devam eder ve kültürü gelişir. Anadolu Türkleşmeye devam eder,Türkçe gelişir. Anadolu'da Türk egemenliği Bizans'a doğru genişler. (arada Karakoyunlar Akkoyunlar falan da var bu arada. Bir de Akkoyunlu Uzun Hasan Kur-an'ı ilk kez Türkçeye çevirmiş ve Otlukbeli Savaşı ile Osmanlılara yenilmiş.)
BU DEVLETLERDE KÜLTÜR VE MEDENİYET
-Devlet yönetimi: Kut anlayışı, melik-atabey.Merkez teşkilatı (vezir başkanlığında büyük divan),Taşra teşkilatı (idari başımdan içe ayrılır: merkeze bağlı, uç, meliklerin yönettiği), askeri teşkilat (gulam askerlesi, ikta askerleri, uç Türkmen birlikleri ve bağlı beylik askerleri, gönüllüler, ücretliler, donanma)
-Toprak: Has ve ikta arazi, çülk arazi, vakıf arazi
-Hukuk sistemi: Şer-i Yargı, örf-i yargı
-Din ve inanış: İslam, hoşgörü, adalet
-Sosyal ve Ekonomik Yaşam: ASD dönemi bu açıdan istikrara kavuşulur. Kültür ve ticaret merkezleri.
-Ahi teşkilatı
-Maliye ve para: I. Mesut'ta bakır, II. Kılıçarslan'da gümüş ve altın para
-Dil ve Edebiyat: Türkçe resmi dil. Halk ve tasavvuf edebiyatı
-Bilim: Alaaddin Keykubat en parlak dönem
-Sanat: Cami, Mescid, Medrese, külliye, kümbet, darüşşifa, saray, çinicilik, minyatür, resim-heykel, halı-kilim, taş-maden-ağaç işçiliği, musiki (kendilerine has, Gazneli ve Karahanlılardan etkilenseler de).
Not: Anadolu Selçukluları Türkmenleri sınır bölgelerine yerleştirirdi. Neden?
-Sınır güvenliği
-Türkmenleri yerleşik hayata geçirmek
-Anadolu'nun Türkleşmesini sağlamak
-Göçebe Türkmenlerin yerleşik halka zarar vermesini önlemek
-Asya, Avrupa ve Afrika'da uzun süre egemenlik kuran Türkler imana gelir.
-Talas Savaşı (751): Tek Çin Arap savaşı:
*Çin'in batı ilerleyişi durdurulur ve Çin'in Asya egemenliği düşüncesi uzun süreliğine iptal.
*İslamiyet O. Avrupa'da yayılmaya başlar.
*Türkler İslamiyeti benimsemeye başlar.
*Kağıt-matbaa Çin dışına çıkar. (Müslümanlar tanır. Haçlı Seferleri'yle de Avrupalılar tanıyacak)
-Türkler niye imana gelir?
*Abbasiler çok hoş davranmış bunlara.
*2 din arası benzerlikler (Göktanrı diniyle tek tanrı anlayışı, ahiret inancı, kurban, Türklerin Cihan egemenliği ülküsüyle cihat anlayışı, kültürel, askeri, sosyal benzerlikler, sosyal dayanışma, fütuhat felsefesi, temizlik anlayışı...)
-Ne işe yaradı Türklerin imana gelmesi?
*İslamiyet geniş alana yayılır.
*İslamiyet Bizans ve Haçlılara karşı korunur.
*Bilim, sanat, eğitim, kültürel gelişimler vb.
B-TÜRK-İSLAM DEVLETLERİ
1-Karahanlılar: Uygurların yıkılmasıyla çıkar. Türk-İslam sentezi
*Bilge Kül Kadir Han:kurucu
*Satuk Buğra Han:İslamiyet yayılmaya başlar.Halk Müslüman olunca birlik sağlanır.
*Gaznelilerle işbirliriği yapılır ve Samanoğulları devleti yıkılır.
*Maveraünnehir alınır.
*İç mücadeleler sonucu D ve B Karahanlılar diye 2'ye ayrılır.
*Yöneten ve yönetileni Türk olan ilk Türk-İslam Devleti
*Hakimiyet anlayışı, saray örgütü, merkez-taşra askeri örgütlenmesi İslamiyet öncesi döneme benzer.
*Resmi dil:Türkçe
*İkili yönetim anlayışı. Yöneticiler=Hakan
2-Gazneliler: Samanoğulları'nın Horasan valisi Alp Tekin, devletin iç karışıklığından yararlanmak ister, başaramayınca kaçar gider.
Not: Samanoğulları Gulaman-ı Etrak adıyla Türklere dayalı asker yetiştirip onları önemli görevlere getirmiştir. Bu uygulama Abbasiler'de de görülmüştür. Her ikisinde de ortak sonuç; devletlerin güç kaybettiği anda durumdan yararlanan Türk emirlerin bağımsızlığını ilan etmesi olmuştur.
*Alp Tekin kurucu (Gazne): Çok uluslu devlet yapısı. (yıkılışını etkileyecek). Padişah adını kullanan ilk yönetici.
*Hindistan'a kadar ulaşılır.
*Sultan Mahmud: Hindistan'ın bir bölümünü alır(İslam Hindistan'da;dolaylı olarak Kast sistemi zarar görür). Abbasi halifesini korur ve Sultan ünvanı alan ilk Türk yönetici olur.
*İslamiyet öncesi Türk kültüründen uzaklaşılmaya başlanmıştır.
*Dandanakan Savaşı: Selçuklu-Gazneliler arasında yapılır ve Gazneliler yenilir. (yıkılma süreci). Afgan yerlileri olan Gurlar yıkar. Bu savaşla Büyük Selçuklular'ın kuruluşu tamamlanır.
*İran etkisi artar.
3-Büyük Selçuklu İmparatorluğu: Oğuzlara bağlı Kınık boyundan. Selçuk Bey Oğuz Yabgu devletiyle anlaşmazlığa düşünce Cent şehrine gelip İslamiyet'i benimser.
*İslam'ı benimseyen Oğuzlar=Türkmenler
*Arslan Yabgu: Kendisini Oğuz Yabgu'nun varisi olarak görür. Gazneli Mahmud onu durdurmak ister, tutuklar. Böylece Tuğrul ve Çağrı Bey yönetimi başlar.
*Çağrı Bey Anadolu'da keşif akınları yapar. (Selçukluların ilk Anadolu seferi=tanımak, yeni yurt bulmak, ganimet amacı)
*Horasan'a geçmeye karar verilir. (Nesa, Serahs, Dandanakan Savaşları)
*Dandanakan'la Rey başkent olur ve Gazneliler Selçuklu egemenliğine girer.
*Pasinler Savaşı: Bizans ve Gürcü kuvvetleri yenilir. Bizans'la yapılan ilk savaş. Abbasi halifesi Tuğrul Bey'den yardım isteyip o da yardım edince, halife Tuğrul Bey'e ünvan verir: "Doğu ve Batı'nın büyük sultanı
*Artık Halife siyasi bakımdan sultana, sultan dini bakımdan halifeye bağlıdır.
*Alparslan: K Irak, Azerbaycan, Suriye'yi alır. Malazgirt Savaşı'nda Bizans'ı yener.
-Anadolu kapıları Türklere açılır. Anadolu Türkleşmeye ve İslamlaşmaya başlar.
-Türk tarihi başlar.
-Bizans Batı'dan yardım ister (Haçlı Seferleri başlayacak)
-Bizans baskısı biter.
-Anadolu'da ilk Türk beylikleri kurulur. Bu beyliklerle hedeflenenler: fetihlerin artması, Anadolu egemenliğinin genişlemesi, İslam'ın yayılması, sınır güvenliği (Bizans'la tampon bölge), hazır asker kaynağı. Bu beylikler sayesinde Anadolu fetihleri hızlanır. Anadolu Türkleşmesi ve İslamlaşması sağlanır. Kalıcı eserler bırakılır.
*Anadolu'da İlk Türk Beylikleri
1)Saltukoğulları
2)Mengücekler
3)Danişmentliler: En güçlüsü. İlk kervansaray, medrese vb. kalıcı eser, Haçlı Seferleri'nde başarı
4)Artuklular
5)Çaka Beyliği: İlk denizci beylik
*Melikşah: En çok gelişim. En geniş sınırlar. Batıni hareketleri, Türkmen isyanları, Vezir Nizamü'l Mülk'ün suikasti onun dönemindedir.
-Nizamü'l Mülk: Nizamiye Medresesi'ni açar. Kurumlaşmayı sağlar. İkta sistemini oturtur. Siyasetname'yi yazar. Bilim kurulu oluşturur. Rasathane açtırır.
*Melikşah öldürülünce taht kavgaları başlar ve fetret dönemi yaşanır.
*Katvan Savaşı: Moğollarla savaşılır. Selçuklular yıkılma sürecine girer.
*Türkmen isyanları, veraset sistemine dayalı taht kavgaları, Türkmen-İranlı çekişmesi, Abbasi Halifelerin siyasi bağımsızlık amaçlı bölücü çalışmaları sebebiyle imparatorluk yıkılır. Şehzadelere verilen atabeyler de bağımsızlık kazanır.
4-Mısır ve Suriye'deki Türk-İslam Devletleri
1)Tolunoğulları: Tevaif-i Mülük'lerden. Suriye'yi alır. Abbasiler bu devlete son verir.
2)Akşitler (İhşidoğulları): Mısır ve Suriye sorunlarını çözer. Fatımiler yıkar.
3)Eyyubiler: Selahattin Eyyubi kurar ve Suriye'yi alır. Kudüs'ü alması III. Haçlı Sefer'inin nedeni olur. Bölgeyi Haçlılara karşı korur. Türk Memlükler yönetimi ele geçirir. Türk devlet teşkilatı uygulanır.
4)Memlükler: Moğolların batıya ilerleyişini durdurur. İslam dünyasının lideridir. Mercidabık ve Ridaniye Savaşları'yla yıkılır. Tavt kavgaları boldur. Halifenin siyasal gücü olmadığından din-devlet işleri ayrıdır.
5)Harzemşahlar: Yassı Çemen'le yıkılır.
BU DEVLETLERDE KÜLTÜR VE UYGARLIK
-Devlet Teşkilatı: Naiplik sistemiyle küçük yaşta tahta geçen yöneticilerin yetersizliğine karşı önlem. Hakan ve Han ünvanı kullanılır. Kut anlayışı vardır (ülke hükümdarın ortak malıdır-bazen taht kavgalarına yol açar) Karahanlılarda ikili devlet anlayışı vardır ve hatunlar yönetimde etkindir. Melik ünvanlı şehzadelerin atabey adlı hocaları vardır. (Osmanlılarda bunun adı lala olacak) Sarayın adı kapu'dur (Osmanlılarda Bab-ı Ali olacak). Devlet işleri Divan'da görüşülür.
-Ordu: Saray Muhafızları, Hassa Ordusu (esir ve kölelerden), Eyalet ve Bağlı Türk Boylarının Kuvvetleri (atlı)
-Hukuk: Mezalim Divanı (itirazlara bakılır), Şer-i Yargı, Örf-i yargı
-Sosyal, ekonomik yaşam: Eski geleneklere devam. Memurluklar babadan oğula. Loncalar var.
-Topraklar: Has (sarayın), ikta (ordu üyelerine verilir)
-Dil ve Edebiyat: Karahanlılar ve Memlükler dışında bilim dili Arapça, edebi dil Farsça'dır (çünkü halk farklı uluslardan oluşuyor) ve bu Türkçeyi yavaşlatır; yönetici ve halk arası kopukluklara neden olur.
-Bilim: Pozitif bilimler, medrese eğitimi (tüm eğitim hizmetleri vakıf gelirleriyle sağlanır, burslu öğrencilik sistemi), tıp fakülteleri, Büyük Selçuklular'da bilim kurulumjd, Melikşah takvimi
-Mimari: Çift kubbe ve kümbet, köşeli çatı ve sivri kemer, ince ve yüksek minare, mihrap
-Müzik: kopuz
B-13-14. YY TÜRK DÜNYASI
-Cengizhan ve Moğol Devleti: O Asya'daki en geniş sınırlara ulaşan devlet. O Asya Türkleri'ni tek çatı altında toplar. Türkistan ve Çin arası ticaret gelişir (Semerkant kurulur). Moğol baskısından kaçan Türkler Anadolu'ya yerleşir ve Anadolu'nun Türkleşmesi hızlanır (Moğol istilasının tek olumlu sonucu). Türk-Moğol kültürü.
*Moğol Devleti'nin Devamı: Altın Orda (İslamiyet'e girilir ve Türkleşilir. Timur saldırılarıyla yıkılır. Bu devletin yıkılmasıyla Karadeniz kuzeyinde birtakım hanlıklar oluşur; Rusların güçlenerek güneye inmesine zemin hazırlanır), İlhanlı (Abbasilere son verir. Saray ve devlet hayatında Türklük artar), Çağatay (İslamlaşır ve Türkleşir), Kubilay
-Timur Devleti (Türkistan İmparatorluğu): OD'yle yapılan Ankara Savaşı'nı kazanacak. Amaç cihan imparatorluğu, o yüzden Çin'i ister. Batı sınırlarının güvenliği içinse Osmanlılardan kurtulmalı.
-Hindistan ve İran'daki Siyasi Oluşumlar:
*Şeybaniler
*Safeviler: Şah İsmail kurucu.
*Hindistan Türk Devletleri-Delhi Türk Sultanlığı: Babürlüler. Hindistan'da İslamiyet'in yayılmasına katkı sağlar.
BU DEVLETLERDE KÜLTÜR VE UYGARLIK
-Devlet Yönetimi: Moğolların devlet kültürü gelişmemiş. Türkler onlara öğretir. Han, hakan, kut anlayışı, kurultay (Moğollara özgü), Türk töresi uygulanır.
-Ordu: Türklerden etkilenilir, onluk sistem (ilk kez Asya Hun Devleti'nde). Komutanlıklar veraset sistemiyle geçer (adı noyan)
-Din ve İnanış: Timurlular İslam, Moğollar şamanizm, budizm, hristiyanlık, islam...
-Sosyal, Ekonomik Yaşam: sosyal sınıflar var. Göçebe yaşam. Ticaret yollarından kazanç. (kağıt para)
-Dil ve Edebiyat: Uygur yazısı.
-Bilim ve Sanat: Timur'a kadar pek bir şey yok. Timur ve Babür devletlerinde eğitim ve bilim mühim.
-Anadolu Selçuklu Devleti: Kutalmışoğlu Süleyman Şah kurar. Bizans yönünde sınırlar genişler.
*I. Kılıçarslan: Devlet işleri düzenlenir ve tam bağımsızlık sağlanır. Bizans üzerinde baskı. Çaka Bey'inin kızıyla evlenir, Bizans tırsar ve Kılıçarslan'ı kandırır. Kılıçarslan da Çaka Bey'i öldürür. I. Haçlı Seferi kaybedilir.
*I. Mesud: İlk bakır para (tam bağımsızlık!). II. Haçlı Seferleri kazanılır.
*II. Kılıçarslan: Danişmentler yıkılır, Mengücekler denetimde. Miryakefalon Savaşı ile Anadolu Türk yurdu! Ülkeyi oğulları arasında paylaştırınca taht kavgaları bohooy. Kervansaray ve medreseler.
*I. Gıyaseddin Keyhüsrev: Bizans'la mücadele.Ticari ve ekonomik etkinlik mühim. Antalya alınıyor.
*I. İzzeddin Keykavus: Sinop'u alır.
*I. Alaaddin Keykubat: En parlak dönem. Alanya alınır. Karadeniz ticaretinin güvenliğini sağlar. Anadolu Türk siyasal birliğini neredeyse sağlar. Yassı Çemen Savaşı'yla Harzemşahları yener ama salak, Harzemşahların Moğollarla aradaki tampon olduğunu unutmuştur. Sonra da Moğollar yıkacak devleti zaten.
*Moğol baskısıyla Anadolu'daki Türk nüfusu artacak. Anadolu'nun ekonomik yapısı bozulacak. Bir ara Baba İshak İsyanı diye bir şey türeyecek. Moğollar da fırsat bu fırsat diyip dalacak. (Kösedağ Savaşı: Anadolu Selçukluları dağılıyoooor)
Kösedağ Savaşı sonucunda: ASD yıkılış sürecine girer, II. beylikler kurulur.
-II. Beylikler Dönemi:
*Osmanoğulları: Osman Bey'le bağımsızlık (siyasi güç)
*Karamanoğulları: Karamanoğulları Mehmet Bey Türkçeyi resmi dil yapar. Moğol baskısı azalır.Anadolu'da Türk siyasal birliği kurmaya çalışır. Mirasçı olduğunu iddia eder.
*Germiyanoğulları: Osmanlılar miras yoluyla I. Bayezid döneminde alacak.
*Karesioğulları: Osmanlılara katılan ilk beylik. Donanma gücü.
*Hamidoğulları
*Menteşeoğulları
*Aydınoğulları
*Canik Beyliği
*Candaroğulları
*Saruhanoğulları
*Bu beyliklerle Anadolu'da Türk tarihi kesiksiz devam eder ve kültürü gelişir. Anadolu Türkleşmeye devam eder,Türkçe gelişir. Anadolu'da Türk egemenliği Bizans'a doğru genişler. (arada Karakoyunlar Akkoyunlar falan da var bu arada. Bir de Akkoyunlu Uzun Hasan Kur-an'ı ilk kez Türkçeye çevirmiş ve Otlukbeli Savaşı ile Osmanlılara yenilmiş.)
BU DEVLETLERDE KÜLTÜR VE MEDENİYET
-Devlet yönetimi: Kut anlayışı, melik-atabey.Merkez teşkilatı (vezir başkanlığında büyük divan),Taşra teşkilatı (idari başımdan içe ayrılır: merkeze bağlı, uç, meliklerin yönettiği), askeri teşkilat (gulam askerlesi, ikta askerleri, uç Türkmen birlikleri ve bağlı beylik askerleri, gönüllüler, ücretliler, donanma)
-Toprak: Has ve ikta arazi, çülk arazi, vakıf arazi
-Hukuk sistemi: Şer-i Yargı, örf-i yargı
-Din ve inanış: İslam, hoşgörü, adalet
-Sosyal ve Ekonomik Yaşam: ASD dönemi bu açıdan istikrara kavuşulur. Kültür ve ticaret merkezleri.
-Ahi teşkilatı
-Maliye ve para: I. Mesut'ta bakır, II. Kılıçarslan'da gümüş ve altın para
-Dil ve Edebiyat: Türkçe resmi dil. Halk ve tasavvuf edebiyatı
-Bilim: Alaaddin Keykubat en parlak dönem
-Sanat: Cami, Mescid, Medrese, külliye, kümbet, darüşşifa, saray, çinicilik, minyatür, resim-heykel, halı-kilim, taş-maden-ağaç işçiliği, musiki (kendilerine has, Gazneli ve Karahanlılardan etkilenseler de).
Not: Anadolu Selçukluları Türkmenleri sınır bölgelerine yerleştirirdi. Neden?
-Sınır güvenliği
-Türkmenleri yerleşik hayata geçirmek
-Anadolu'nun Türkleşmesini sağlamak
-Göçebe Türkmenlerin yerleşik halka zarar vermesini önlemek
18 Ocak 2012 Çarşamba
KURTULUŞ SAVAŞI'NIN SONUÇLARI (DİPLOMATİK ZAFERLER DÖNEMİ)
A- MUDANYA ATEŞKES ANTLAŞMASI (1922)
-Boğazları, İstanbul'u ve D Trakya'yı kurtarabilmek için Türk ordusunun İngilizlerle çarpışması gerekli.
-İngiliz halkı da bu dönemlerde ciddi bir krizle karşı karşıya; çekiniyor.
-Türk Kurtuluş Savaşı başarıya ulaşmış ve Batı Anadolu Yunan işgalinden kurtarılmıştır. Böylece İtilaf bloğu parçalanmış; Türkleri destekleyen uluslar artmıştır. Bunlar, bu antlaşmanın imzalanmasında büyük etkendir.
İngiltere niye barışa razı geldi?
-Yunan ordusu Türk ordusuna rezil olmuş.
-Sakarya Savaşı sonrası İtalyan ve Fransız birlikleri çekilmiş, İngiltere politik olarak yalnız, çaresiz. Bir savaş olursa İngiltere'nin başına patlar, adamın ittifakı yok.
-İngiltere sömürgeleri de savaşa karşı.
Bu unsurlar Kurtuluş Savaşı'nın haklı durumunu kanıtlar. (İngiltere haksız)
-Mustafa Kemal diplomatik taarruza geçmiştir.
Konferans başlıyor: İsmet Bey temsilci
-Mustafa Kemal'in antlaşma koşulu: Trakya topraklarını geri almak
-Konu:Ankara ve Yunanistan arası mücadeleye son vermek. D Trakya, İstanbul ve .Boğazları kurtarmak
-Türk, İtalyan, İngiliz, Fransız temsilciler katılır. İngiltereYunanistan hakkında da söz söyler (Yunanistan'ın yaptıklarının bir sorumlusu da odur. Yunanistan'ın konferansta olmamasının bir diğer sebebi de, yapılan Kurtuluş Savaşı'nda Yunanistan'ın aldığı yenilgiyi yok sayarak konferansı I. Dünya Savaşı'nın barış antlaşması gibi göstermek. Akıllarında Kurtuluş Savaşı'nın zaferini unutturacaklar.)
Hükümler
-Silahlı çatışmalar dursun.
-Trakya Türklere geri verilsin.
-Meriç'in batı yakası Anlaşma Devletleri'nce işgal edilsin (Yunanistan'la tampon bölge kurulmak istenir)
-İstanbul ve Boğazlar TBMM'ye verilecek, Anlaşma Devletleri antlaşma sonrası İstanbul'u boşaltacak.
Sonuç ve Önem:
-Askeri zaferleri tamamlayan diplomatik bir zafer.
-Fransa sonrası İtalya ve İngiltere de TBMM düzenini tanır. OD'nin hukuken de sona erdiği kabul edilir.
-Misak-ı Milli'nin Trakya sınırları çizilir.
-İsmet Bey elde ettiği bu diplomatik başarı sayesinde Lozan Barış Antlaşması'nda da elçi olur.
B-SALTANATIN KALDIRILMASI (1922)
-Amasya Genelgesi'nin ulusal egemenlik ilkesinden de yolun sonuna geldiği anlaşılmıştı.
-1920'de TBMM açılmış, OD de TBMM'nin bağımsızlık çalışmalarına habire köstek olmuş (bkz:Sevr)
1920'de niye saltanatı kaldırmadıklarına gelince, millet hazır deel.
-1921 Anayasası: Güçler birliği ilkesi benimsenir, egemenlik ulusun olur. Padişahlık düzeni nirde?
-Asıl saltanatın yıkılmasını hızlandıran durum: Lozan'a hem Ankara hem İstanbul hükümeti çağrılır. TBMM Anlaşma Devletleri'nin bölücü çalışmalarını durdurmak için direkt leyn ne uğraşıyom ben bunla diyip kaldırır saltanatı.
-Saltanata oy birliğiyle son verilir. (Mecliste)
-Vahdettin İngiliz koruyuculuğunu istemek için yazdığı mektupta "Müslümanların Halifesi" imzası kullanır "Padişah" yerine, bu da onun TBMM kararına uysal tavır takındığını kanıtlar. İngiltere de halife gücünden yararlnmak ister. (Müslüman sömürgeleri var)
-TBMM kendine yeni bir halife seçer.(Halifelik= Ulus egemenliğine dayalı yeni bir makam)
Önem ve Sonuç:
-Halifelik ve saltanat birbirinden ayrılır, inkılaplar sürecinde önemli bi adıma imza atılır.
-Cumhuriyet yolu açılır.
-TBMM'nin ilk inkılabıdır. (Ama TBMM inkılap meclisi değil, ihtilal meclisidir)
-Yönetimde veraset usulü son bulur.
KURTULUŞ SAVAŞI= Emperyalizme karşı verilen bir bağımsızlık savaşı ve saltanata karşı verilen ulus egemenliği savaşı
C-LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI (1923)
-Kurtuluş Savaşı, Mudanya Antlaşması ve Saltanat'a veda konusundaki başarılan etkiler.
-Konferansı gerçekleştirenler:
*İngiltere, Fransa, İtalya-->Amaçları Kurtuluş Savaşı'nı yok sayıp Türkiye'ye yönelik müdahalelerini sürdürmek.
*Yunanistan-->D ve B Trakya, Rum azınlığı ve Ege adaları konularındaki beklentileri gerçekleştirmeyi amaçlar.
*Sovyet Rusya, Japonya, Bulgaristan--> Boğazlar konusu.
*TBMM--> Misak-ı Milli amacı.
*ABD-->Gözlemci devlet
-Ödün verilmeyecek olanlar: Şunlar reddedilecek
*Kapitülasyonlar: Taviz yok. Devlet kendi evinin egemeni!
*Ermeni Yurdu
Antlaşma Esasları
1-Sınırlar:
*Suriye: Ankara Antlaşması'ndaki gibi kalacak. (Ama Hatay dahil değil. Bu durum Misk-ı Milli'ye aykırı)
*Irak: Lozan ile çizilebilen bir sınır olmamıştır.
*Türk-Sovyet:Moskova Antlaşması ve Kars Antlaşması'ndaki gibi
*İran sınırı: Kasr-ı Şirin'deki gibi
*Yunan sınırı: Meriç nehri sınır (Mudanya'daki gibi)
*Bulgaristan sınırı: Nöyyi ve İstanbul Antlaşması'ndaki gibi
*Adalar: İmroz ve Bozcaada Türkiye'ye bırakılır (12 Ada İtalya'ya, Kıbrıs da İngilizlere)
2-Kapitülasyonlar
3-Azınlıklar: Tüm azınlıklar Türk uyrukludur ve ayrıcalık tanınamaz.
4-Savaş tazminatları: Türkler I. Dünya Savaşı tazminatlarını reddeder, Yunanistan Kurtuluş Savaşı tazminatını kabul edip Karaağaç'ı Türkiye'ye bırakır.
5-Borçlar: 1854 sonrası OD borçları da kabul edilir. Ama bazı kolaylıklar elde edilir. Örneğin, OD'den ayrılan topraklar arasında da borçlar paylaştırılacaktır.
6-Boğazlar: Türkiye'ye bırakılacak ama yönetimi, başkanının Türk olduğu uluslararası bir komisyona bırakılacak (egemenlik hakları çiğnenmiş. Türkler Boğazlar üzerinde tam egemenlik hakkını Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile elde eder)
7-Fener Rum Patrikhanesi: Türkler çok uğraşsa da Fener kalır başlarına. 1926 Medeni Kanunu sonrası Patrikhane'nin yetkileri büyük oranda biter ama.
8-İstanbul boşaltılacak.
9-Azınlık ve Yabanc Okullar: İşleyişini Türk hükümeti belirler.
Sonuç ve Önem
-Yeni Türk Devleti resmen tanındı ve Misak-ı Milli büyük oranda gerçekleşti.
-Bağımsızlık ve egemenliğimizi sınırlayıcı engeller ortadan kalktı (İngiltere'nin Orta Doğu projesi iflasta)
-Şark Meselesi ve Hasta Adam projesi yalan oldu.
-I. Dünya Savaşı'na nokta konuldu. Bu savaşta yenilen devletler içinde anlaşma devletlerine masa başında galip gelen tek devlet Türkiye'dir. Türkiye için bir diplomatik şaheser, İngiltere için utançtır.
-Osmanlı Devleti'nin borçları dışında her antlaşması geçersiz sayıldı. Asırlık sorunlar çözümlendi.
-Ermeni ve Kürdistan projeleri iflas etti.
-Dünya tarihinin en uzun süre yaşayan antlaşmalarındandır. Dünya barışına hizmet eder.
D-2. TBMM (1923-27)-İNKILAP MECLİSİ
-Anayasa gereği seçimler 2 yılda bir yapılmalı.
-Meclis içinde siyasi parti ve gruplara izin yok, ama oluşmaya başlamış.
*I. grup: Kemalistler ve Bağımsızlık Grubu-->seçimlerde oy çokluğuyla kazanır
*.II. grup:İstanbul grubu (Padişahım çok yaşa diyen)
*III. grup:Enver Paşa yanlıları (Eski İttihatçılar) ve Bolşevikçiler
-Lozan Antlaşması'nı onaylayan meclistir.
-İstanbul yönetimini devralır.
-Ankara başkent yapılır (Ankara hükümetinin İstanbul hükümetini yendiğinin kanıtı)
-Cumhuriyetin ilanı veya halifeliğin kadırılması vb. inkılaplar yapar.
-Boğazları, İstanbul'u ve D Trakya'yı kurtarabilmek için Türk ordusunun İngilizlerle çarpışması gerekli.
-İngiliz halkı da bu dönemlerde ciddi bir krizle karşı karşıya; çekiniyor.
-Türk Kurtuluş Savaşı başarıya ulaşmış ve Batı Anadolu Yunan işgalinden kurtarılmıştır. Böylece İtilaf bloğu parçalanmış; Türkleri destekleyen uluslar artmıştır. Bunlar, bu antlaşmanın imzalanmasında büyük etkendir.
İngiltere niye barışa razı geldi?
-Yunan ordusu Türk ordusuna rezil olmuş.
-Sakarya Savaşı sonrası İtalyan ve Fransız birlikleri çekilmiş, İngiltere politik olarak yalnız, çaresiz. Bir savaş olursa İngiltere'nin başına patlar, adamın ittifakı yok.
-İngiltere sömürgeleri de savaşa karşı.
Bu unsurlar Kurtuluş Savaşı'nın haklı durumunu kanıtlar. (İngiltere haksız)
-Mustafa Kemal diplomatik taarruza geçmiştir.
Konferans başlıyor: İsmet Bey temsilci
-Mustafa Kemal'in antlaşma koşulu: Trakya topraklarını geri almak
-Konu:Ankara ve Yunanistan arası mücadeleye son vermek. D Trakya, İstanbul ve .Boğazları kurtarmak
-Türk, İtalyan, İngiliz, Fransız temsilciler katılır. İngiltereYunanistan hakkında da söz söyler (Yunanistan'ın yaptıklarının bir sorumlusu da odur. Yunanistan'ın konferansta olmamasının bir diğer sebebi de, yapılan Kurtuluş Savaşı'nda Yunanistan'ın aldığı yenilgiyi yok sayarak konferansı I. Dünya Savaşı'nın barış antlaşması gibi göstermek. Akıllarında Kurtuluş Savaşı'nın zaferini unutturacaklar.)
Hükümler
-Silahlı çatışmalar dursun.
-Trakya Türklere geri verilsin.
-Meriç'in batı yakası Anlaşma Devletleri'nce işgal edilsin (Yunanistan'la tampon bölge kurulmak istenir)
-İstanbul ve Boğazlar TBMM'ye verilecek, Anlaşma Devletleri antlaşma sonrası İstanbul'u boşaltacak.
Sonuç ve Önem:
-Askeri zaferleri tamamlayan diplomatik bir zafer.
-Fransa sonrası İtalya ve İngiltere de TBMM düzenini tanır. OD'nin hukuken de sona erdiği kabul edilir.
-Misak-ı Milli'nin Trakya sınırları çizilir.
-İsmet Bey elde ettiği bu diplomatik başarı sayesinde Lozan Barış Antlaşması'nda da elçi olur.
B-SALTANATIN KALDIRILMASI (1922)
-Amasya Genelgesi'nin ulusal egemenlik ilkesinden de yolun sonuna geldiği anlaşılmıştı.
-1920'de TBMM açılmış, OD de TBMM'nin bağımsızlık çalışmalarına habire köstek olmuş (bkz:Sevr)
1920'de niye saltanatı kaldırmadıklarına gelince, millet hazır deel.
-1921 Anayasası: Güçler birliği ilkesi benimsenir, egemenlik ulusun olur. Padişahlık düzeni nirde?
-Asıl saltanatın yıkılmasını hızlandıran durum: Lozan'a hem Ankara hem İstanbul hükümeti çağrılır. TBMM Anlaşma Devletleri'nin bölücü çalışmalarını durdurmak için direkt leyn ne uğraşıyom ben bunla diyip kaldırır saltanatı.
-Saltanata oy birliğiyle son verilir. (Mecliste)
-Vahdettin İngiliz koruyuculuğunu istemek için yazdığı mektupta "Müslümanların Halifesi" imzası kullanır "Padişah" yerine, bu da onun TBMM kararına uysal tavır takındığını kanıtlar. İngiltere de halife gücünden yararlnmak ister. (Müslüman sömürgeleri var)
-TBMM kendine yeni bir halife seçer.(Halifelik= Ulus egemenliğine dayalı yeni bir makam)
Önem ve Sonuç:
-Halifelik ve saltanat birbirinden ayrılır, inkılaplar sürecinde önemli bi adıma imza atılır.
-Cumhuriyet yolu açılır.
-TBMM'nin ilk inkılabıdır. (Ama TBMM inkılap meclisi değil, ihtilal meclisidir)
-Yönetimde veraset usulü son bulur.
KURTULUŞ SAVAŞI= Emperyalizme karşı verilen bir bağımsızlık savaşı ve saltanata karşı verilen ulus egemenliği savaşı
C-LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI (1923)
-Kurtuluş Savaşı, Mudanya Antlaşması ve Saltanat'a veda konusundaki başarılan etkiler.
-Konferansı gerçekleştirenler:
*İngiltere, Fransa, İtalya-->Amaçları Kurtuluş Savaşı'nı yok sayıp Türkiye'ye yönelik müdahalelerini sürdürmek.
*Yunanistan-->D ve B Trakya, Rum azınlığı ve Ege adaları konularındaki beklentileri gerçekleştirmeyi amaçlar.
*Sovyet Rusya, Japonya, Bulgaristan--> Boğazlar konusu.
*TBMM--> Misak-ı Milli amacı.
*ABD-->Gözlemci devlet
-Ödün verilmeyecek olanlar: Şunlar reddedilecek
*Kapitülasyonlar: Taviz yok. Devlet kendi evinin egemeni!
*Ermeni Yurdu
Antlaşma Esasları
1-Sınırlar:
*Suriye: Ankara Antlaşması'ndaki gibi kalacak. (Ama Hatay dahil değil. Bu durum Misk-ı Milli'ye aykırı)
*Irak: Lozan ile çizilebilen bir sınır olmamıştır.
*Türk-Sovyet:Moskova Antlaşması ve Kars Antlaşması'ndaki gibi
*İran sınırı: Kasr-ı Şirin'deki gibi
*Yunan sınırı: Meriç nehri sınır (Mudanya'daki gibi)
*Bulgaristan sınırı: Nöyyi ve İstanbul Antlaşması'ndaki gibi
*Adalar: İmroz ve Bozcaada Türkiye'ye bırakılır (12 Ada İtalya'ya, Kıbrıs da İngilizlere)
2-Kapitülasyonlar
3-Azınlıklar: Tüm azınlıklar Türk uyrukludur ve ayrıcalık tanınamaz.
4-Savaş tazminatları: Türkler I. Dünya Savaşı tazminatlarını reddeder, Yunanistan Kurtuluş Savaşı tazminatını kabul edip Karaağaç'ı Türkiye'ye bırakır.
5-Borçlar: 1854 sonrası OD borçları da kabul edilir. Ama bazı kolaylıklar elde edilir. Örneğin, OD'den ayrılan topraklar arasında da borçlar paylaştırılacaktır.
6-Boğazlar: Türkiye'ye bırakılacak ama yönetimi, başkanının Türk olduğu uluslararası bir komisyona bırakılacak (egemenlik hakları çiğnenmiş. Türkler Boğazlar üzerinde tam egemenlik hakkını Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile elde eder)
7-Fener Rum Patrikhanesi: Türkler çok uğraşsa da Fener kalır başlarına. 1926 Medeni Kanunu sonrası Patrikhane'nin yetkileri büyük oranda biter ama.
8-İstanbul boşaltılacak.
9-Azınlık ve Yabanc Okullar: İşleyişini Türk hükümeti belirler.
Sonuç ve Önem
-Yeni Türk Devleti resmen tanındı ve Misak-ı Milli büyük oranda gerçekleşti.
-Bağımsızlık ve egemenliğimizi sınırlayıcı engeller ortadan kalktı (İngiltere'nin Orta Doğu projesi iflasta)
-Şark Meselesi ve Hasta Adam projesi yalan oldu.
-I. Dünya Savaşı'na nokta konuldu. Bu savaşta yenilen devletler içinde anlaşma devletlerine masa başında galip gelen tek devlet Türkiye'dir. Türkiye için bir diplomatik şaheser, İngiltere için utançtır.
-Osmanlı Devleti'nin borçları dışında her antlaşması geçersiz sayıldı. Asırlık sorunlar çözümlendi.
-Ermeni ve Kürdistan projeleri iflas etti.
-Dünya tarihinin en uzun süre yaşayan antlaşmalarındandır. Dünya barışına hizmet eder.
D-2. TBMM (1923-27)-İNKILAP MECLİSİ
-Anayasa gereği seçimler 2 yılda bir yapılmalı.
-Meclis içinde siyasi parti ve gruplara izin yok, ama oluşmaya başlamış.
*I. grup: Kemalistler ve Bağımsızlık Grubu-->seçimlerde oy çokluğuyla kazanır
*.II. grup:İstanbul grubu (Padişahım çok yaşa diyen)
*III. grup:Enver Paşa yanlıları (Eski İttihatçılar) ve Bolşevikçiler
-Lozan Antlaşması'nı onaylayan meclistir.
-İstanbul yönetimini devralır.
-Ankara başkent yapılır (Ankara hükümetinin İstanbul hükümetini yendiğinin kanıtı)
-Cumhuriyetin ilanı veya halifeliğin kadırılması vb. inkılaplar yapar.
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)